ترک عادت موجب فرج است....

حضرت علی(ع) درباره «عادت» سخنان گهرباری فرمودند که بی شک‌ جای بسی تامل و تدبر است، آن بزرگوار میفرمایند:

«لِلعادَهِ عَلى کُلِّ إنسانٍ سُلطانٌ»
«عادت، بر هر انسانى سلطه دارد».
( غرر الحکم: ۷۳۲۷ )
«العادَهُ عَدُوٌّ مُتَمَلِّکٌ»
«عادت، دشمنى است که انسان را در تملّک خود دارد»
( غرر الحکم: ۹۵۸ )
«آفَهُ الرِّیاضَهِ غَلَبَهُ العادَهِ»
«آفتِ ریاضت (پرورشِ جان)، چیره شدن عادت است».
( غرر الحکم : ۳۹۳۳ )
«بِغَلَبَهِ العاداتِ الوُصولُ إلى أشرَفِ المَقاماتِ».
«با چیره شدن بر عادتهاست که مى توان به بالاترین مقامات رسید»
( غرر الحکم: ۴۳۰۰ )
«غالِبوا أنفُسَکُم عَلى تَرکِ العاداتِ تَغلِبوها، و جاهِدوا أهواءَکُم تَملِکوها»
«با نفْسهاى خود در راه ترک عادتها بستیزید، تا بر آنها چیره گردید و با هوسهاى خود مبارزه کنید، تا آنها را در اختیار گیرید»

اما در اینکه عادت چیست، باید گفت عادت به رفتاری اطلاق میشود که روی آن هدف گذاری نشده و اغلب یا خود رفتار و یا نحوه انجام آن رفتار، ناخودآگاه و بی هیچ فکری انجام میگیرد.
حتی همین لحظه که در حال مطالعه این مطلب میباشید عادت‌هایی از شما خواننده محترم در حال بروز است:
عادت به نوع نشستن
عادت به نوع مطالعه کردن یا نوع خواندن و…

حال بنظر شما با این مثالها چند مورد از رفتارهای شما در طول روز، از روی عادت است؟ یک تفکر چند دقیقه‌ای تا متوجه شویم که چند رفتار از روی عادت نبوده است؟چند رفتار یا اعمال براساس برنامه ریزی و هدف بوده و چه درصد از زندگی با برنامه ریزی همراه است؟
قطع یقین می‌توان گفت بیش از نود در صد زندگی ما را عادات تشکیل داده است. حال چه خوب باشد چه بد، عادات بد انسان را اسیر خود کرده و اختیاری که وجه تمایز انسان با سایر موجودات است را از بین میبرد و موجبات خسرانش می‌گردد. نمونه هایی از عادات ناصحیح و زشت عبارتند:

عادت به غلوّ
عادت به دیدن نیمه خالی لیوان
عادت به حاضر جوابی
عادت به نگرانی و سوء ظن
عادت به پرحرفی
عادت به قسم خوردن
عادت به شنیدنهای تکراری
عادت به رفتن های تکراری
عادت به …

که همه و همه از سری رفتارهای ناپسند و‌مذموم می‌باشد. و از مهمترین اثرات مخرب آن، خستگی روح، فرصت سوزی می‌باشد.
اما یکسری رفتارهای عادتی نیز وجود دارند که ممدوح بوده و عادت دادن نفس به آنها، پسندیده می‌باشد و حضرت علی(ع) نیز توصیه های برای عادات خیر فرموده اند:

«عٙوِّدوُا انفسکُم علی الخٙیر»، از جمله این عادتها:

عادت به نماز اول وقت
عادت به حسن ظنّ
عادت به جادادن در مجالس
عادت به کم خوابی و کم گویی و کم خوری
و عادت به ….

حال چه کنیم که عادات بد را حذف و عادات خوب را جایگزین نماییم؟
یک راه که قدم اول محسوب می‌شود، متوجه شدن به عادات و تشخیص عادات خوب از بد است، در حقیقت تأملی در خود و ورود به باب خودشناسی، میباشد.
امید است با آغاز سال جدید و تغییر فصل و طبیعت، این حقیقت در ما بارور گردد که در تکرار و عادت سوء، هیچ لذت و حُسنی نمی‌باشد، لذا سعی کنیم ما نیز به تغییر طبیعت ناپسند خود، اقدام و از عادات زشت بتدریج دوری گزینیم، که خود این امر گشایش و‌فرجی در سال جدید، به برکت کلام پر بهای امیرکلام، حضرت علی(ع) خواهد بود.