سحاب اندیشه

سایت سحاب اندیشه

آموزه هایی از شبهای قدر(۱)

image_pdfimage_print

در اهمیت شبهای قدر و شب زنده داری در این ساعات و لیالی مبارک روایات زیادی وارد شده است که همگی گویای عظمت و شرافت و منزلت شبهای قدر می باشد: قال رسول الله صلی الله علیه و آله و سلم: «منْ قامَ لیلهُ القدرِ ایماناً و احتساباً غَفَرَلَهُ ما تَقَدَّمَ مِنْ ذَنْبِهِ» «هر کس شب قدر را به شرط ایمان و احتساب اقامه کند گناهان گذشته را عفو می کند».
در توجه به روایت فوق این نکته بدست می آید که عفوالهی به شرط ایمان و محاسبه حاصل می شود لذا باید یک محاسبه و خودارزیابی صورت گیرد تا این عفو شامل حال انسان گردد. و فلسفه شب قدر و احیاء نیز، در بازشناسی و بازسازی و ارزیابی فردی می باشد و بسیار روشن است که اگر انسان مورد عفو قرار بگیرد قطعاً مورد توجه حضرت صاحب الامر(عج) در شبهای تعیین سرنوشت، قرار خواهد گرفت که نعمت و موهبتی عظیم است.
از اموری که انسان باید در آن حوزه به ارزیابی خود بپردازد سه مسئله مهم “فترت ، حیرت، خیبت” می باشد، به عبارت دیگر توجه به مثلث شومی که دارای سه ضلع فترت و حیرت و خیبت باشد. این مثلث شوم موجب حوادث تلخی در طول تاریخ شده است که به اعتبار نظر کارشناسان دینی، مشکلات جوامع انسانی و اسلامی ریشه در این سه مورد دارد، تشکیل ثقیفه، مظلومیت حضرت علی(ع)،شهادت حضرت زهرا(س) و تک تک امامان معصوم و عدم تشکیل دولت کریمه و عدالت گستر جهانی تا کنون، دراثر وجود این سه عنصر شوم بوده است.
“فَترت” موضوع نخست این ارزیابی و محاسبه میباشد. “فَترت” به معنای سستی و کُندی بوده و تفاوت آن با “رَخوت” در این است که سستی ناشی از فترت، بعد از جدیت و شتاب و قدرت در انسان شکل می گیرد. “فَترت” به عنوان یک بیماری مهلک مطرح می شود که از اثرات خطرناک آن موارد زیر می باشد:
• مُسری بودن این بیماری
• قبول وضعیت موجود( یعنی بی تفاوتی و بی توجهی در قبال بیماری) • عدم اقدام به معالجه دراثر فراگیرشدن بیماری (و شگفتا که این در حالی است که مبتلایان به این بیماری، خود زجر و گرفتار شدن به این بیماری را احساس می کنند اما…)
و برای همین است که به فاصله میان ارسال دو پیامبر فترت گفته می شود که ضعف و سستی و عدم نشاط بر مردم غلبه می یابد.
ازمهمترین نشانه های فترت موارد زیر میباشد:
۱- تعلّل (به معنای عذرتراشی برای سستی و اهمال خود توجیه و علت پیدا کردن و بیان نمودن)
۲- تعویق (به عقب انداختن کار و مسئولیت)
۳- بطیء (کُندی در عمل و سنگین شدن درانجام آن که امام سجاد(ع) در دعای ابوحمزه از این بیماری ناله سر می دهد:«…اِنْ کُنْتُ بطیئاً حینَ یَدْعُونی…»)
۴-مِطال (منتظر نگهداشتن، یعنی انسان نه قدرت دست کشیدن از کار را داشته باشد و نه حال و اراده و ظرفیت انجام آن، حضرت علی(ع) در دعای کمیل از نفس خویش چنین شکوه می کند: « …و خَدَعَتْنِی الدُّنیا بِغُروُرِها وَ نَفْسی بِجِنایَتِها وَ مِطالی یاسَیّدی…»)
۵- تسویف (امروز و فردا کردن «…قَدْ افْنیْتُ عُمری بالتَّسْویفِ و آمالِ عُمری…»)
توجه به این نکته ضروری است که “فترت” در دو حوزه اصلی خود را نشان می دهد: ۱- حوزه تصمیم گیری ۲- حوزه رفتار و عمل. و مهمترین عامل افتادن به بیماری فترت، عدم حس مسئولیت و کم تعهدی در برابر مسئولیتها می باشد، خداوند در قرآن میفرماید:«أَیَحْسَبُ الْإِنْسانُ أَنْ یُتْرَکَ سُدى»«آیا آدمی می پندارد که مهمل از تکلیف(مسئولیت) و ثواب و عقاب است؟» مسئولیتی که ریشه در معرفت داشته باشد، و یا در جای دیگر می فرماید:« یا أَیُّهَا الْإِنْسانُ إِنَّکَ کادِحٌ إِلى‏ رَبِّکَ کَدْحاً فَمُلاقیهِ » که منظور از “کدح”سعی و تلاش سخت و مشقت آمیزی است که در روح تاثیر بگذارد. و بخاطر اهمیت این مسئولیت و تکلیف است که در رساله حقوق امام سجاد(ع) بصورت دقیق به حقوق پنجاهگانه اشاره شده است، حق چشم، حق گوش، حق قدم، حق نفس؛ یعنی تکلیف انسان در برابر گوش و چشم و قدم و نفس و …چیست؟ که اگر مسئولیتها و تکالیف شناخته شود وقت و عمر و ابزار و امکانات و اعضاء و جوارح در راه اطاعت خدا و اولیاء الهی بکار گرفته می شود و انسان خواهد دانست که به کجا رود و چه کند و چه خورد و چه بشنود؛ و در چنین احوالی است که فترتی ایجاد نخواهد شد و اهمال و سستی بر او غلبه نمی کند و راز مسجود ملائک شدن و اشرف مخلوقات شدن همین احساس مسئولیت با حریت و شناخت و معرفت است.

پس بی مسئولیتی، بی کفایتی، اضطراب، بی ثباتی عاطفی، ترس از شکست، عدم اعتماد به نفس و کمی تحمل از عوامل افتادن به بیماری فترت است و پشیمانی و ندامت، احساس پوچی و دلزدگی از خود وسلب اعتماد عمومی به شخص از نتایج فردی و جمعی این بیماری است.
و آخر مبحث چند راهکار برای رهایی از فترت:

۱- حفظ اوقات نماز
۲- عزم (احساس مسئولیت و تصمیم سریع در قبال آن)
۳- جزم (اقدام سریع و عملی نمودن تصمیم و عمل به مسئولیت وایفای عهد)
۴- دانستن ارزش وقت موجود، غنیمت شمردن زمان و فرصت موجود در دست (فردا را از آنِ خود ندانستن) ۵- اولویت بندی و قبول مسئولیت به اندازه قدر و توان خود (داشتن جرأت نه گفتن)

از خداوند متعال برای تمامی عالمان دینی که در شناساندن مسائل دینی و معضلات و آفتها تلاش خالصانه دارند طول عمر باعزت و عافیت خواهانیم و عاجزانه مسئلت می کنیم که به احترام شبهای قدر ما را در رهایی و نجات از فترت و به تبع آن اقامه و درک شبهای قدر موفق گرداند که عدم موفقیت در علاج آن، مساوی است با طول غیبت و مضطر نمودن امام عصر(عج).