سحاب اندیشه

سایت سحاب اندیشه

انواع و مراتب عزاداریها و فلسفه برخی نمادها (شب سوم)

image_pdfimage_print

در عناوین قبلی با عنایت و پیروی از کلام ابا عبدالله (ع) که در زمان بحرانی و طوفانی وداع با اهل بیت گرامیش فرمودند:

«قولوا لاولیائنا یَهتَمُونَ فی اقامه مصائبنا»؛

معنی و مفهوم عزاداری که همانا انجام اعمال و حرکاتی با اشکال مختلف برای صاحب عزا جهت تسلا و آرامش قلب صاحب عزا و تعظیم و تکریم بازماندگان مصیبت، ونیز در مورد ضرورت عزاداری، مواردی چون: تعظیم شعائر الله، مودت به اهل بیت، برطرف شدن ظلمات و تبدل خوف به امنیت نکته هایی ارائه گردید و در ادامه اثرات فردی و اجتماعی عزاداری از کلام خود مصیبت دیده گان امام حسین(ع) و امام زمان(عج) مطالبی بیان گردید. در ادامه این مباحث انواع و مراتب عزاداری مورد بررسی قرار می گیرد.

انواع عزاداری

برای روشن شدن مصائب اهل بیت و امام حسین(ع) روایات بسیاری وارد شده است تا جائیکه قریب به ۵۰۰ حدیث در نوع عزاداری برای حضرت وجود دارد و با دسته بندی ۵۰ مدل عزاداری ارائه شده است. این مطلب و موضوع شاید استعباد عقلی داشته باشد اما همه ریشه روایی داشته و همگی برای درک و فهم عمق مصیبت وارده بر اهل بیت(ع) در جریان عاشورا می باشد تا آنها را فهم نموده و در اوج و سطح بالا نگهداشتن این موضوع همّت فراوان انجام یابد که نازلترین این مراتب ایجاد غم و بثّ در عزای حسینی می باشد. از سفارشات در نوع عزای حسینی موارد زیر در روایات به چشم می خورد:

جزع:

به معنی بی تابی و بیقراری بطوریکه انسان در اثر مصیبت کنترلش را از دست داده و تاب نیاورد.امام صادق(ع) در دهه اول محرم شدیدا بیتاب و بیقرار بودند. جابر بن عبداله انصاری می گوید از امام محمد باقر (ع) درباره جزع سئوال نمودم حضرت فرمودند : « شدیدترین مرتبه جزع عبارتست از فریاد همراه وای گفتن ، زدن بصورت و سینه و چیدن مو از جلوی سر ، و هر کس نوحه گری بر پا کند به طور حتم صبر را رها کرده و در غیر صبر قرار گرفته است ». (وسائل الشیعه ، ج ۲ ، ص ۹۱۵ ، باب کراهه الصراخ بالویل و العویل)

لَطَم:

به صورت سیلی زدن و ضربه زدن به پیشانی با کف دست؛ امام صادق علیه السّلام فرمودند:«… ولقد شققن الجیوب و لطمن الخدود الفاطمیات علی حسین بن علی علیهماالسّلام و علی مثله فلتلطم الخدود و تشق الجیوب» (وسائل الشیعه:۱۵/۵۸۳) «… و هرآینه زنان فاطمی در شهادت امام حسین بن علی (ع) گریبان ها را دریدند و بر صورت ها زدند و بر مانند امام حسین (ع) باید به صورت ها زده شود و گریبان ها و یقه ها چاک داده شود». در زیارت ناحیۀ مقدّسه روایت شده است که اهل حرم سیّدالشهداء(ع) در عزای بر ایشان بر صورت ها زدند: «و علی الخدود لاطمات…» «و درحالی که بر صورت هایشان می زدند.» نه تنها اهل حرم که حوریان در عزای امام حسین علیه السّلام بر صورت ها زدند: «و لطمت علیک حورالعین»، «و در عزای تو حورالعین بر صورت لطمه زدند»( بحارالأنوار/ج ۹۸/ص۳۲۲).

لدَم:

زدن به صورت و سینه تا خون جاری شود چراکه فاجعه بزرگی در تاریخ اتفاق افتاده است مصیبت اعظم که آرام و قرار حضرت حجت را گرفته است و شب و روز در این مصیبت گریه می کند؛(البته نبایست این شعار فراموش شود که با اینکار این حال اظهار میشود که:یا لیتنا کنا معک یا ابا عبدالله)

قلَق:مضطرب شدن و حالتی رخ دادن که در آن حال، هر اتفاقی ممکن است برای این فرد بیفتد چرا که مضطرب است.

هلَع: بی تحملی

شیون: فریاد

صیحه زدن:

در موهای خود را باز و پریشان می کنندو روسروی و حجاب بر رو ی موهای باز و پریبلند گریه کردن؛ که در فقراتی از دعای ندبه نیز وارد است «ولیَصرخِ الصّارخون»و یا روایت شده است که:«جلس الحسین فرقد ثم استیقظ و قال: «یا اختاه! إنی رأیت الساعه جدّی محمّد صلی الله علیه وآله وسلّم و أبی علیاً و امی فاطمه و أخی الحسن و هم یقولون یا حسین! إنک رائح إلینا عن قریب، قال الروای: فلطمت زینب وجهها و صاحت و بکت» «امام حسین علیه السّلام بر زمین نشسته بود و در این حال خواب اندکی حضرت را ربود. هنگامیکه از خواب برخاست، فرمود: خواهرم! الآن جدّم رسول خدا صلی الله علیه وآله وسلّم، پدرم علی(ع)، مادرم فاطمه زهرا (س) و برادرم امام حسین (ع) را در خواب دیدم که آنها همگی به من گفتند: حسین جان به زودی نزد من خواهی آمد. راوی گفت: هنگامی که حضرت زینب (س)این سخن راشنید بر صورت خودسیلی زد و باصدای بلند شروع به گریستن نمود.»

سینه و گریبان چاک کردن چراکه آل الله سینه چاک شدند. در زیارت ناحیه مقدسه اگر آمده است سر زنان مکشفه شده است به معنای برداشته شدن حجاب نیست، بلکه اوج عزادری زنان در عرب، به این صورت است که از زیر چاشان قرار می گیرد.
تمامی این موارد بخاطر این است که روشن گردد همه این جنایت بر سر امام که قطب عالم می باشد،آمده است، آن ملعونان خواستند با این جنایت ورق امامت را ببندند و از ریشه بخشکانند. آنها طبق زیارت عاشورا اسبانی را “اسرجت” و “الجمت” و “تنقبت” کرده بودند تا حتی جسم امام را ازدنیا حذف کنند، غافل از اینکه زینبی وجود داشت که در هر منزل چون علی(ع) به نطق درآمد و خطبه خواند و اسرار و جسارتها و جنایتها و ظلمهای آنان را فاش کرد و آنها را بیش از قبل در میان مردم مفتضح و رسوا نمود. وشاید این باشد یکی از معانیما رایت الا جمیلا” که اگر چنین نمیشد مقام و منزلت امام و ولایت اینهمه در اذهان روشن نمیشد و باقی نمی ماند.
نکته ی قابل تامل این است که مدلهای عزاداری ذکر شده برای مشتاقان ظهور است واز فرهنگ شیعه و داغداران حقیقی بشمار می آید، و به عبارتی چنین عزاداریهایی از کارهای درون خانه است و نمایش و ادای این مدلها را درآوردن، اصلا جایگاهی ندارد و از آفتهای عزادری است.
و در پایان به فلسفه یکی از انواع عزاداریها و نمادهای عزاداری اشار میگردد:
از جمله عزاداریهای مرسوم سینه زنی است که فلسفه این نوع عزاداری این است که عزادار به حالی میرسد که به یاد سرهای مقدس به نیزه زده شده و سینه ی سوخته حضرت زهرا و پایمال شدن سینه ها در زیر سم اسبان ظالمان، شروع به سینه زدن می کنند و سپس با تاسی از اهل بیت (ع)که کمی خسته شده بودند، آرامتر سینه زده و سپس به یاد قتلگاه حلقه زده و سینه زنی با نام شور را اجرا می کنند. نکته قابل توجه اینکه دستی که با آن سینه زده میشود به معنای این است که این همان دستی است که برای گرفتن یقه و گلو و خفه کردن و انتقام گرفتن از دشمن تقویت می شود و با این دست است که بر سر دشمن زده شده آنها ذلیل و نابود خواهند شد.
یکی از نمادهای عزاداری نیز پرچمهای و عَلَمهای افراشته شده است که بمعنای اقتدار و نصرت و پیروزیست و نشانگر این است که عَلَم اباعبدالله همیشه در اهتزاز است و قرار گیرندگان در ظل آن ، محکم و استوار و در نهایت امنیت هستند و دشمن توان نفوذ به این دسته را ندارد. همه این گروهکهای پوشالی و مزخرف همه و همه بخاطر از بین بردن این نمادها و مدلهای عزاداریست تا اثرات آنرا از بین برده و بتوانند بر شیعه نفوذ داشته باشند. دشمن با برنامه های زیادی می خواهد این حال و هوا و شور را از شیعه و محبان حضرت بگیرد، با گرفتن عمق عزاداری و ترویج ظواهر عزاداری قصد گرفتن مفهوم عزاداری از دست شیعه و ظواهر مراسمات را ملاک ارزشگزاری کردن و در نتیجه از بین بردن روحیه انتقام و آزادیخواهی است؛ لذا روی این اصل و اهمیت درک عمق مصیبت است که اینهمه توصیه به اقامه مصیبت شده و لطمه خوردن بدن در عزای حسینی بلا اشکال و بلا مانع اعلام گردیده است. محل شاهد بر این افعال در عزاداری، احسن القصص درقرآن است، که خداوند متعال بیان می فرماید چشمان حضرت یعقوب دراثر حزن از فراق یوسف(ع) سفید شد و آسیب دید، «…یَا أَسَفَىٰ عَلَىٰ یُوسُفَ وَابْیَضَّتْ عَیْنَاهُ مِنَ الْحُزْنِ…». یا احوالات امام سجاد (ع) که با دیدن هر واقعه ای گریه می کردند، با دیدن آب، کودک شش ماهه، با دیدن شقه شدن گوشت گوسفند صحیه می زدند و شیون می نمودند. روایتی دیگر در این خصوص که دال بر مشروعیت این نوع عزاداریهاست روایت مذکور در نهج البلاغه می باشد که چنین آمده:حضرت علی(ع) فرمودند: به من خبر رسیده که مردی از لشکر شام به خانه‌ی زنی مسلمان و زنی غیر مسلمان که در سایه حکومت اسلام بوده وارد شده و خلخال و دستبند و گردبند و گوشواره‌های آنها را به غارت برده در حالی‌که هیچ وسیله‌ای برای دفاع جز گریه و التماس کردن نداشته‌اند. لشکریان شام با غنیمت فراوان رفتند بدون اینکه حتی یک نفر آنان زخمی بردارد و یا قطره خونی از او ریخته شود. اگر برای این حادثه تلخ، مسلمانی از روی تاسف بمیرد ملامت نخواهد شد و از نظر من سزاوار است… (نهج البلاغه، خطبه ۲۷).
با این احوال آیا با شنیدن فجایع و مصائب کربلا که اهل بیت(ع) مظلومانه مورد هجوم وحشیانه دشمن قرار گرفتند، لطمه و لدم و آسیب رسیدن به بدن در اثر عزاداری حرام می باشد؟!
پس اگر در مکتب اهل بیت(ع) به شیوه ها و روشهای گوناگون عزاداری سفارش شده همه به دلیل عظیم شمردن و دشمن شکن بودن این عزاداریها و در نهایت امنیت بسر بردن شیعیان در پرتو اعتقاد به امامت و امام باوری و امام یاوری و امام داوری می باشد؛ نجات و سعادت و اوج عزت شیعه در حفظ شعائر الله و ذکر و اقامه مصائب اهل بیت تا ظهور حضرت حجت (ارواحنا له الفدا) منتقم خون حضرت اباعبدالله الحسین(ع) است، تا بدست توانای آن بزرگوار جهان از لوث ظالمان خونخوار برای همیشه پاک شده و فرمانروایی و حاکمیت و ولایت امام عادل و دلسوز و هادی بر صحنه گیتی سایه افکنده و بشریت شاهد دولت کریمه و حیات و ممات محمد و آل محمدی باشد که در زیارت عاشورا از خدا خواسته می شود:

«…اللهم اجعل محیای محیا محمد وآل محمد و مماتی ممات محمد و آل محمد…»
اللّهم عجّل فی فرج مولانا الغریب المضطرّ و اجعلنا من خیر اعوانهِِ و انصارِهِ و شیعتِهِ

مطالب بیشتر