سحاب اندیشه

سایت سحاب اندیشه

اهمیت تعلق تاریخی در زندگی

image_pdfimage_print

قطع یقین تاکید برتوجه دادن انسانها به تاریخ و رویدادهای آن از طرف خداوند متعال و اولیای گرامیش از طریق قرآن و سنت، بی حکمت و بی دلیل نمی باشد. چراکه تاریخ بعنوان معلمی خاموش اما پر از اسرار و رموز، نقش حیاتی در زندگی فردی و اجتماعی بشر دارد. در آیات مختلفی به گشتن در احوالات گذشتگان حتی به شخص پیامبر اکرم (ص) سفارش شده است از جمله در سوره انعام آیه ۱۱ می فرماید:

«ای رسول خدا! بگو در زمین سیر نمایید، سپس بنگرید که سرانجام دروغگویان چه بوده است».

یا حضرت علی(ع) در خطبه ۱۵۷ نهج البلاغه می فرمایند:

«ای بندگان خدا، روزگار بر آیندگان چنان می گذرد که بر گذشتگان گذشت، آنچه گذشت باز نمی گردد و آنچه هست جاویدان نخواهد ماند، پایان کارش با آغاز آن یکی است، ماجراها و رویدادهای آن همانند یکدیگرند و نشانه های آن آشکار است، گویا پایان زندگی و قیامت شما را فرا می خواند، باید از تحولات تاریخ عبرت گرفت و حیرت کرد، باید این حیرتها و عبرتها را با حوادث روز تطبیق نمود و از این اجتهاد و انطباق بر دانایی و توانایی خویش افزود…».


آگاهی از انقلابها و جریانهای تاریخی در گذر مطلوب از پیچیدگیهای زندگی، نقش اساسی دارد، زیرا تاریخ علل علوّ و ترقی انسانهای گذشته و یا تنزّل و شکست آنها را بازگو کرده و سبب آشنایی انسان با عقاید مختلف و پیامدهای آن عقاید و کسب تجربه از احوالات و عدم گرفتار شدن به حالات بد و یا تقویت احوالات خوب از طریق مطالعه آن وقایع است. تاریخ در بردارنده سرنوشتهای اقوام و ملل مختلفی است که با دقیق شدن در آنها و عبرت و پند گیری از آن سرنوشتها، فرصتهای مغتنمی را برای انسان فراهم می کند. در واقع تاریخ برای یک فرد دینی تثبیت کننده عقل و وحی می باشد.

به گفته بزرگان دینی تاریخ صرف نقل وقایع و داستان سرایی نمی باشد؛ بلکه تاریخ خود علمی است برای کشف یک سلسله ضوابط و قوانین کلی که حاکم بر جوامع گذشته بوده است،  که اگر چه تحقیق بروی مسایل گذشته است، ولی قطعاً برای زمان حال نیز مفید و قابل تعمیم  میباشد. تاریخ به جهت حرکت دادن انسانها ارزش و مفهوم یافته است. و چون خود انسانها سازنده تاریخ هستند لذا قابلیت کاووش و مورد مقایسه گری قرار دادن و استخراج نکات ارزشمند را برای انسان بعد ازخود را دارد. تحقق این آیه که خداوند میفرماید:

«… إِنَّ اللَّهَ لا یُغَیِّرُ ما بِقَوْمٍ حَتَّى یُغَیِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِم…»

از یک نگاه مشروط به مورد مداقه و اعتنا کردن به تاریخ است. با دور شدن انسان از معیارها و مقیاسهای تاریخی و عدم سنجش خود با آنها و کمتر جلوه دادن نقش آن، تغییر مورد نظری که آیه به آن اشاره کرده، اتفاق نخواهد افتاد.

تاریخ حتی در دینداری و نوع نگاه به مسائل دینی و عملکرد انسان، حرفهایی برای گفتن دارد. رجوع به حافظه تاریخی اسلام و گشت و گزار و توقف در نکات و صفحاتی که در حفظ دین و اسلام بیشترین نقش آفرینی داشته، در نوع دینداری و تمایل انسان به جهت دینداری اصیل اهمیت بسزایی دارد.

با رجوع به تاریخ است که محبوبترین و منفورترین اشخاص در نظر اسلام روشن میشود و نشستن بر مسند قضاوت وحکم حق و باطل دادن نسبت به رفتارها و عمل و عکس العملها با آن میسور میگردد. بعنوان مثال حفظ و ثبت و ضبط حماسه و جریان کربلا در حافظه تاریخ، این امکان را برای انسان امروز فراهم کرده تا با فهم آن وقایع راه مناسب خود را انتخاب و موضع خود را نسبت به دین و اولیای آن مشخص کند.

رفتن و همراهی با تاریخ دین اسلام ، به انسان نگاهی ریشه دار بخشیده تا با نفوذ در ورای آنها و مرتبط ساختن زندگی خود با آن رویداد عظیم،  به زیست خود معنا بخشیده و از تکرار اشتباهات و نابخردیها در امان باشد و آینده ای بهتر و فرجامی نیکو برای خود رقم زند.

روشن شدن ادعاهای باطل، کج رویها، ظلم و زوال و نابودی  از یکطرف، وحق طلبی، حقیت جویی و رشد و ترقی و عوامل آنها و حتی فوز و رستگاری از طرف دیگر، در گرو رجوع به تاریخ و بهره برداری از وقایع تاریخی است

«لَقَدْ کانَ فی‏ قَصَصِهِمْ عِبْرَهٌ لِأُولِی الْأَلْبابِ »

(مبارکه یوسف : ۱۱۱)

و  قدرت بازدارندگی تاریخ از دلخوشیهای بی حاصل و عشرتکده  پنداشتن دنیا و در نتیجه نگاه عالمانه و عاقلانه به این گذرگاه کوتاه اما پر فراز و نشیب،  بسیار بالاتر از قدرتها و عوامل دیگر است. مولای متقیان حضرت علی(ع) خطاب به فرزندش میفرماید:«ای پسرم! اگرچه من عمر دراز نکردم مانند عمر کسانی که پیش از من بودند، ولی در کارهای ایشان نگریستم و در اخبارشان اندیشه کردم و در بازمانده هایشان سیر کردم، چنانکه مانند یکی از آنها باشم، تا آنجا که به سبب آنچه از کارهای آنها به من رسیده چنان شوم که گویی من از اول تا آخر با آنها زندگی میکردم».

آری دقت در اعمال  نیک و بد گذشتگان در تربیت فردی و اجتماعی راهی بس نیکو می باشد و نقش تربیتی تاریخ با تکیه بر واقعیتها، امری غیر قابل انکار است و این سخن یاوه گویان که تاریخ و وقایعش را باید به موزه سپرد سخنی بیهوده و باطل است.

 

 

مطالعه بیشتر