سحاب اندیشه

سایت سحاب اندیشه

تسویف و سستی در مسئولیت

image_pdfimage_print

یکی از بیماریهای مخوف و بیصدا که بیشتر مبتلایان از گرفتار شدن به آن بیخبرند، بیماری”تسویف” است. این بیماری تا حدودی مُسری بوده و سرعت شیوع آن هم کمی تامل برانگیز و در خور دقت است. کلمه ” تسویف” ازماده “سوف ” به معنای “بزودی” میباشد.”تسویف” در لغت نامه دهخدا به معنای تأخیر انداختن در کار، درنگ کردن و در فرهنگ معین کار را به فردا انداختن و وعده های دروغ نیز آمده است. اولین آسیبی که در اثر این بیماری به فرد مبتلا می رسد، گذر عمر و فرصت است، به نحوی که فرد در امید بدست آوردن فرصت مناسب، فرصتها و زمانش را ناخودآگاه از دست داده و از تبعات این آسیب این است که اموری که برای انجامش در پی فرصتی مناسب بود کماکان بدون اجرا باقی می ماند و افکار و برنامه ها روی هم انباشته شده و موجب پریشان خاطری فرد را هم بوجود می آورد.
باید توجه نمود که طبق روایت متعدد این بیماری از مکانیزمهای شیطان بوده و بیشتر اهل ایمان را از انجام عمل بازداشته و عاملی بر توقف رشد می گردد چنانچه در روایات آمده: « التّسویف‏ شعار الشّیطان یلقیه فی قلُوُب المؤمنین». این حالت و به عبارتی این خصیصه منفی چنانچه شناسائی نشده و درمان نگردد به عقب افتادگی ومحرومیّت فرد و به همان نسبت به رکود و ایستائی و عدم پیشرفت مجامعی که این فرد در آن نقش و وظیفه دارد و سرایت به دیگر افراد گروه، منجر می شود. اگرچه فرصت و زمان مناسب برای انجام کار بسیار مهم است اما در پی فرصتهای آرمانی بودن از علائم این بیماری می باشد.
تسویف معمولا در برنامه ریزی، استغفار برای گناهان و توبه از آنها، انجام مستحبّات موکّد، تعهدها و وعده و وعیدها بروزمی کند که ممکن است هم در مرحله بعد از تشخیص وجوب عمل خود را نشان دهد و هم بعد از برنامه ریزی به هنگام مواجه شدن مشکلاتی در رابطه با اجرای کار، و نیز در مرحله تصمیم گیری اما در هر حال نتیجه ای که از خود بر جای میگذارد هیچ تفاوتی نداشته و در همه آنها رکود و سستی بر فرد غالب می شود و آفتی بر موفقیتش خواهد افتاد و از اینجا می توان به تفاوت غفلت و تسویف پی برد و آن اینکه در تسویف وجوب انجام کار مشخص است و فرد میداند که تکلیف و مسئولیّتی دارد و باید انجام دهد که در برابرش عذرتراشی و سپس عذر خواهی چندان فایده ای ندارد چراکه زمان از دست داده شده قابل برگشت نمی باشد و این شاید بسی خطرناکتر از غفلت باشد حضرت پیامبر(ص) می فرماید:

«إِیَّاکَ وَ التَّوَانِیَ فِیمَا لَا عُذْرَ لَکَ فِیهِ»

«هنگام انجام وظیفه‌ای که هیچ عذری برای ترک آن نداری سستی نکن»

لذا می بایست پس از متوجه شدن سریع بدنبال درمان بوده و از آن نجات یافت «وَ طُولُ التَّسْوِیفِ‏ حَیْرَه» که طولانی شدن این بیماری انسان به وادی حیرت خواهد انداخت.
“تسویف” برای مبارزه با شتاب و عجله مناسب نیست، بلکه آنچه که از شتابزدگی در عمل حفاظت می کند، تأنّی و تفکّر و دوراندیشی در یک فعل و برنامه است. حضرت پیامبر (ص) خطاب به ابوذر چنین فرمودند: «سرمایه تو فقط امروز است و بس و آینده¬ای برای تو نیست؛زیرا اگر برای تو فردایی باشد، پس همان چیزی که امروز تو را از عمل باز داشته فردا نیز باز می¬دارد و اگر فردایی برای تو نباشد، بدان که فرصت را از دست داده¬ای». و امام علی(علیه السلام) یکی از مشکلات جامعه اسلامی را مبتلا شدن علما و دانایان به این بیماری می‌داند و می‌فرماید:

«جاهِلکُمْ مُزدادٌ و عالِمُکُمْ مُسوِّفٌ»

«جاهلان شما به مرض زیاده روی و عالمان شما به بیماری تسویف گرفتارند».

آیاتی در قرآن وجود دارد که انسان را به سرعت و سبقت داشتن در کسب مغفرت و قرب الهی با خوش خدمتی و انجام تکالیف دعوت کرده است، نظیر آیه ۱۳۳ سوره آل عمران که فرمودند:

«سَارِعُوا إِلَى مَغْفِرَهٍ مِنْ رَّبِّکُمْ»

«براى رسیدن به آمرزش پروردگارتان شتاب کنید»

و نیز«السّابقونَ السّابِقُون اوُلئِکَ الْمُقَرَّبُون» که برای موفقیت در اطاعت امر خداوند متعال، باید بدنبال پیشگیری و درمان بیماریهای وجودی و مبارزه با آنها رفت. پناهندگی به خدا و ائمّه اطهار (علیهم السلام) از جمله راهکارها برای درمان این بیماری است؛ زیرا چنانچه بیان شد تسویف کاری از جانب شیطان است.

خودشناسی و خودارزیابی و ارزش یابی وجود و وقت شناسی و حساسیّت در عمل به قول و قرارها از دیگر راههای درمان، پیشگیری و مبارزه با این بیماری است.