سحاب اندیشه

سایت سحاب اندیشه

خصال پنجگانه …

image_pdfimage_print

کتاب خصال نوشته شیخ صدوق، ابو جعفر، محمّد بن على بن حسین بن بابویه قمى( ۳۰۵ ۳۸۱ هجرى)، از فقها و محدثین بزرگ در قرن چهارم هجرى است. که شامل ۱۲۵۵ حدیث و در ۲۶ باب مجزا تنظیم گردیده است و در بردارنده نکات اخلاقی، علمی ، تاریخی و فقهی و پندهای درس آموزو موضوعات مورد نیاز جامعه بشرى می باشد. این کتاب در سبک خود بى نظیر است بطوریکه شیخ معظم مطالب را بر اساس سلسله اعداد ترتیب نموده که این نوع تدوین و تنظیم، بر زیبایی و فصاحت و ارزش کار ایشان در این اثر افزوده است . ایشان به تناسب شماره ی بابها، روایاتی مطابق همان شماره را آورده است و باب‏ها را بر اساس ارقام عنوان بندى نموده است. این کتاب با وجود حجم کم، دائره المعارف بزرگى از معارف اسلامى، احکام حلال و حرام می باشد که مانند دیگر کتاب‏هاى شیخ صدوق مورد توجّه خاصّ علما قرار گرفته است. منتخبی از باب پنجم، جهت معرفی بیشتر این کتاب ارزشمند ارائه می شود:
آسیاب جهنم برای پنج گروه
سعده بن زیاد از امام صادق (ع) و او از پدرانش از على (ع) نقل مى‏کند که فرمود:

همانا در جهنم آسیابى است که پنج کس را آرد مى‏کند، آیا نمى‏پرسید که چه چیزى را آرد مى‏کند؟ گفتند: چه چیزى را آرد مى‏کند یا امیر المؤمنین؟ فرمود: عالمان بدکار، و قاریان فاسق، و جباران ستمگر، و وزیران خائن، و کارگزاران دروغگو. و همانا در دوزخ شهرى است که به آن «حصینه» گویند، آیا نمى‏پرسید که چه چیزى در آن است؟ گفته شد: چه چیزى در آن است یا امیر المؤمنین؟ فرمود: دست‏هاى پیمان‏شکنان.

دستور ستایش خداوند با پنج جمله‏

ابو حمزه ثمالى نقل مى‏کند که به امام سجاد (ع) عرض کردم: اینکه فرمودید:خدا را با پنج جمله ستایش کنید، آن پنج جمله کدام است؟ فرمود: هنگامى که گفتى:«سبحان اللَّه و بحمده» خداوند را از آنچه منحرفان مى‏گویند بالا بردى، و چون گفتى:«لا اله الّا اللَّه وحده لا شریک له» این کلمه اخلاص است که هیچ بنده‏اى آن را نمى‏گوید مگر اینکه خداوند او را از آتش آزاد مى‏کند جز گردنکشان و جباران، و کسى که بگوید: «لا حول و لا قوّه الا بالله» کار را به خدا واگذار کرده است، و کسى که بگوید: «استغفر اللَّه و اتوب الیه» او گردنکش و جبار نیست، چون گردنکش اصرار بر گناه مى‏کند، همان گناهى که هواى نفسش در آن به او غلبه کرده و دنیایش را بر آخرتش ترجیح داده است، و کسى که بگوید: «الحمد لله» شکر هر نعمتى را که خدا داده به جاى آورده است‏

باز شدن درهاى آسمان در پنج وقت
ابو بصیر و محمد بن مسلم از امام صادق (ع) و او از پدرانش نقل مى‏کند که از جمله چیزهایى که امیر المؤمنین (ع) به اصحاب خود یاد دارد، این بود که درهاى آسمان در پنج وقت باز مى‏شود:

موقع باریدن باران و موقع جهاد با دشمن و موقع اذان و موقع تلاوت قرآن و با زوال آفتاب و موقع طلوع فجر. (زوال آفتاب و طلوع فجر از نظر عدد یک مورد حساب شده است).

پنج خصلت در سخن زیبا
ابو حمزه ثمالى از امام سجاد (ع) نقل مى‏کند که فرمود:

سخن زیبا ثروت مى‏آورد و روزى را فراوان مى‏کند و اجل را به تأخیر مى‏اندازد و شخص را در میان خانواده محبوب مى‏کند و او را به بهشت وارد مى‏کند.

ولیمه (مهمانى) فقط در پنج مورد
موسى بن بکیر از امام موسى بن جعفر (ع) نقل مى‏کند که پیامبر خدا (ص) فرمود: ولیمه (مهمانى دادن) نیست مگر در پنج جا: در عروسى و تولد نوزاد و در ختنه کردن و در خریدن خانه و در هنگام مراجعت از مکه.
پنج فرمان امیر المؤمنین (ع) به عاملان خود
محمد بن ابراهیم نوفلى مرفوعا از امام صادق (ع) نقل مى‏کند که آن حضرت از پدران خود نقل مى‏کند که امیر المؤمنین (ع) به عاملان خود نوشت: قلم‏هاى خود را نازک کنید و سطرها را نزدیک به هم کنید و سخنان زاید را در باره من حذف کنید و تنها معانى را در نظر بگیرید و از زیاده‏نویسى بپرهیزید؛ زیرا که اموال مسلمین نمى‏تواند ضررها را تحمل کند.
پنج پایه‏ ی اسلام
ابو حمزه ثمالى از امام باقر (ع) نقل مى‏کند که فرمود: اسلام بر پنج پایه استوار است: بر پا داشتن نماز و دادن زکات و حجّ خانه خدا و روزه گرفتن در ماه رمضان و ولایت ما اهل بیت. خدا در چهار تا از آنها رخصت داده ولى در ولایت رخصت نداده است، هر کس مالى ندارد زکات بر وى واجب نیست و هر کس که نزد او مالى نباشد حج بر وى واجب نیست و هر کس مریض باشد نماز را نشسته مى‏خواند، روزه رمضان را مى‏خورد، ولى انسان چه سالم باشد چه مریض و چه مالدار باشد و چه بى‏مال، ولایت بر او لازم و واجب است.
پنج نام مکه
معاویه بن عمار از امام صادق (ع) نقل مى‏کند که فرمود: مکه پنج نام دارد: ام القرى، مکه، بکّه و بساسه (که از بسّ به معناى هلاکت مشتق است.) چون هر گاه در آن شهر ستم مى‏کردند آنها را بیرون مى‏کرد و هلاک مى‏نمود، و امّ رحم که چون ملازم آن بودند مورد رحم قرار مى‏گرفتند.
وجوب نمازهای پنجگانه بر بندگان در شبانه روز
حمّاد بن عیسى از امام صادق (ع) نقل مى‏کند که فرمود،

همانا خداوند بر شما پنج نماز واجب کرده که در بهترین ساعت‏هاست، پس بر شما باد دعا کردن بعد از نمازها.

پنج نفر ملعون که مسخره‏کنندگان پیامبر خدا (ص) بودند
ابان بن عثمان مى‏گوید: مسخره‏کنندگان پیامبر خدا (ص) پنج تن بودند: ولید بن مغیره مخزومى و عاص بن وائل سهمى و اسود بن عبد یغوث زهرى و اسود بن مطّلب و حارث بن طلاطله ثقفى.
پنج حدود دوستى
یزید بن خالد بورى از امام صادق (ع) نقل مى‏کند که فرمود: دوستى حدودى دارد و این حدود در هر کس نباشد، او را دوست کامل مشمار و در هر کس نباشد او را به دوستى نسبت مده: اول اینکه آشکار و نهانش با تو یکى باشد، دوم اینکه آراستگى تو را آراستگى خود و عیب تو را عیب خود بداند، سوم اینکه مال و مقام، حال او را تغییر ندهد، و چهارم اینکه آنچه در توان دارد از تو مضایقه نکند، و پنجم اینکه تو را به هنگام مصیبت‏ها رها نکند.
پنج اثر بی چون و چرا از پنج خصلت‏
ابو على بن راشد از امام صادق (ع) نقل مى‏کند که فرمود: پنج چیز همان گونه است که مى‏گویم: بخیل راحتى ندارد، و حسود لذت ندارد، و پادشاهان وفا ندارند، و دروغگو شخصیت ندارد و سفیه بزرگ نمى‏شود.
پنج کلمه دریافتی حضرت آدم(ع) از پروردگار جهت قبولی توبه
سعید بن جبیر از ابن عباس نقل مى‏کند که از پیامبر خدا (ص) راجع به کلماتى که آدم از پروردگارش دریافت کرد و خدا توبه او را پذیرفت، پرسیدم، فرمود: خدا را به حق محمد و على و فاطمه و حسن و حسین خواند که توبه‏اش را بپذیرد و خدا توبه‏اش را قبول کرد.
سنگینی پنج چیز در میزان عمل
ابو سالم، چوپان پیامبر خدا (ص) نقل مى‏کند که از پیامبر شنیدم که فرمود:

پنج چیز در میزان عمل چقدر سنگین هستند: سبحان اللَّه و الحمد لله و لا اله الّا اللَّه و اللَّه اکبر و فرزند صالح که از مسلمانى بمیرد و او صبر کند و به حساب خدا بگذارد. (کتاب خصال شیخ صدوق/ ترجمه جعفری /ج۱)