سحاب اندیشه

سایت سحاب اندیشه

رستگاران در قرآن

image_pdfimage_print

قله رفیع کمال انسان فلاح است و پیام اولین کلام پیامبر برای دعوت مردم به توحید” قولوا لااله الا الله تفلحوا” رسیدن به فلاح و رستگاری است. فلاح از ماده”فلح” دارای دو معنای لغوی و اصطلاحی است، این کلمه در لغت به معنای شکافتن و عبور کردن از محیط تاریک ود ریدن حجاب و در اصطلاح به معنای نجات و رستگاری، صلاح حال، نیک انجامی ، سعادت و رستن از ضررها و ناتوانیها و آسیبها می باشدکه مشتقات این لغت حدود ۴۰ مرتبه در قرآن بکار رفته است و می توان گفت که هر دو معنی آن درهمه آیات لحاظ گردیده است. به عنوان نمونه اگر خداوند در سوره مومنون می فرماید:﴿قَدْ أَفْلَحَ الْمُؤْمِنُونَ﴾ یعنی مؤمنان با شکافتن سختی ها راه نجات را برای خود گشودند و از شرها و عیبها وغفلتها رستند و به نجات و رستگاری رسیدند.
با تأملی دیگر می توان غلبه بر نفس و شیطان و پایداری و ماندگاری بر صراط مستقیم و شناساندن راه برای دیگران را نیز از کلمه فلاح استنباط نمود چراکه لازمه نجات مبارزه با نفس و شیطان و استقامت است. همچنین کلمه فلاح وجه تسمیه ای با لغت فلّاح یعنی کشاورز دارد. زیرا اصولا تا انسان بر زمین سخت شخمی نزند و آنرا برای کاشت دانه آماده نسازد و سپس از گیاه رسته از خاک و سربلند کرده از دل زمین مواظبت به عمل نیاورد و آنرا آفت زدائی و سم پاشی نکند، به محصولی دست نخواهد یافت، لذا در یک معنی فلاح یعنی حصول و دست یافتن برمطلوب و محصول.
اما مبحث مهم دیگر در این مقوله آن است که آنچه مورد توجه قرآن است عوامل رسیدن به این مقام والا و برتر است. لذا خداوند متعال با ذکر برنامه های مختلف در آیات قرآن، انسان را در رسیدن به مقام فلاح راهنمایی فرموده است؛ به آیات زیر توجه بفرمائید:
 ایمان به غیب و اقامه نماز و ایمان به نزول آنچه بر پیغمبر آخر الزمان و پیامبران قبل از آن و یقین به آخرت و دادن زکات (أُولئِکَ عَلى هُدىً مِنْ رَبِّهِمْ وَ أُولئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ) (لقمان / ۵ و بقره/ آیات ۱ تا ۵ )
 دعوت به خیر و امر به معروف و نهی از منکر (وَ لْتَکُنْ مِنْکُمْ أُمَّهٌ یَدْعُونَ إِلَى الْخَیْرِ وَ یَأْمُرُونَ بِالْمَعْرُوفِ وَ یَنْهَوْنَ عَنِ الْمُنْکَرِ وَ أُولئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ)(آل‏عمران / ۱۰۴)
 سنگین و وزین بودن اعمال نیکو (وَ الْوَزْنُ یَوْمَئِذٍ الْحَقُّ فَمَنْ ثَقُلَتْ مَوازینُهُ فَأُولئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ) (الأعراف / ۸ )
 مجاهده با اموال و جان (لکِنِ الرَّسُولُ وَ الَّذینَ آمَنُوا مَعَهُ جاهَدُوا بِأَمْوالِهِمْ وَ أَنْفُسِهِمْ وَ أُولئِکَ لَهُمُ الْخَیْراتُ وَ أُولئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ) (توبه/ ۸۸ )
 سمع و طاعه در برابر دعوت بسوی خدا و رسولش (إِنَّما کانَ قَوْلَ الْمُؤْمِنینَ إِذا دُعُوا إِلَى اللَّهِ وَ رَسُولِهِ لِیَحْکُمَ بَیْنَهُمْ أَنْ یَقُولُوا سَمِعْنا وَ أَطَعْنا وَ أُولئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ ) (نور/ ۵۱)
 ادای حق اقربا و مسکینان و در راه ماندگان (فَآتِ ذَا الْقُرْبى حَقَّهُ وَ الْمِسْکینَ وَ ابْنَ السَّبیلِ ذلِکَ خَیْرٌ لِلَّذینَ یُریدُونَ وَجْهَ اللَّهِ وَ أُولئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ) (روم / ۳۸)
 عدم دوستی با حدشکنان حدود الهی در سایه حزب خدا بودن (لا تَجِدُ قَوْماً یُؤْمِنُونَ بِاللَّهِ وَ الْیَوْمِ الْآخِرِ یُوادُّونَ مَنْ حَادَّ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَ لَوْ کانُوا آباءَهُمْ أَوْ أَبْناءَهُمْ أَوْ إِخْوانَهُمْ أَوْ عَشیرَتَهُمْ أُولئِکَ کَتَبَ فی قُلُوبِهِمُ الْإیمانَ وَ أَیَّدَهُمْ بِرُوحٍ مِنْهُ وَ یُدْخِلُهُمْ جَنَّاتٍ تَجْری مِنْ تَحْتِهَا الْأَنْهارُ خالِدینَ فیها رَضِیَ اللَّهُ عَنْهُمْ وَ رَضُوا عَنْهُ أُولئِکَ حِزْبُ اللَّهِ أَلا إِنَّ حِزْبَ اللَّهِ هُمُ الْمُفْلِحُونَ) (مجادله/ ۲۲)
 عدم حرص و بخل شح نفس (وَ مَنْ یُوقَ شُحَّ نَفْسِهِ فَأُولئِکَ هُمُ الْمُفْلِحُونَ) (حشر / ۹)
 عدم رباخواری در سایه تقوای الهی (یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا لا تَأْکُلُوا الرِّبَوا أَضْعافاً مُضاعَفَهً وَ اتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ)(آل‏عمران / ۱۳۰)
 صبر و سفارش به صبر و مرابطه در سایه تقوای الهی (یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا اصْبِرُوا وَ صابِرُوا وَ رابِطُوا وَ اتَّقُوا اللَّهَ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ ) ۰آل‏عمران / ۲۰۰)
 توسل به خدا و جهاد در راه خدا در سایه تقوای الهی (یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا اتَّقُوا اللَّهَ وَ ابْتَغُوا إِلَیْهِ الْوَسیلَهَ وَ جاهِدُوا فی‏ سَبیلِهِ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ) (مائده / ۳۵)
 اجتناب از شراب و قمار و بتها و ازلام (: نوعی بخت آزمایی) (یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا إِنَّمَا الْخَمْرُ وَ الْمَیْسِرُ وَ الْأَنْصابُ وَ الْأَزْلامُ رِجْسٌ مِنْ عَمَلِ الشَّیْطانِ فَاجْتَنِبُوهُ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ) (مائده / ۹۰)
 به یادآوری نعمتهای خداوند(…فَاذْکُرُوا آلاءَ اللَّهِ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ ) (أعراف / ۶۹)
 پایداری در برابر دشمن و ذکر کثیر(یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا إِذا لَقیتُمْ فِئَهً فَاثْبُتُوا وَ اذْکُرُوا اللَّهَ کَثیراً لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ )(أنفال / ۴۵)
 رکوع، سجود و عبودیت و فعل خیر(یا أَیُّهَا الَّذینَ آمَنُوا ارْکَعُوا وَ اسْجُدُوا وَ اعْبُدُوا رَبَّکُمْ وَ افْعَلُوا الْخَیْرَ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ)(حج/۷۷)
 توبه از آشکار کردن زینتها و عدم غض بصر (وَ قُلْ لِلْمُؤْمِناتِ یَغْضُضْنَ مِنْ أَبْصارِهِنَّ وَ یَحْفَظْنَ فُرُوجَهُنَّ وَ لا یُبْدینَ زینَتَهُنَّ إِلاَّ ما ظَهَرَ مِنْها وَ لْیَضْرِبْنَ بِخُمُرِهِنَّ عَلى‏ جُیُوبِهِنَّ … وَ لا یَضْرِبْنَ بِأَرْجُلِهِنَّ لِیُعْلَمَ ما یُخْفینَ مِنْ زینَتِهِنَّ وَ تُوبُوا إِلَى اللَّهِ جَمیعاً أَیُّهَا الْمُؤْمِنُونَ لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ ) (نور/ ۳۱)
 انتشار در روی زمین بعد از پایان نمازوطلب روزی از فضل خدا با یاد کثیر خدا (فَإِذا قُضِیَتِ الصَّلاهُ فَانْتَشِرُوا فِی الْأَرْضِ وَ ابْتَغُوا مِنْ فَضْلِ اللَّهِ وَ اذْکُرُوا اللَّهَ کَثیراً لَعَلَّکُمْ تُفْلِحُونَ) (جمعه/ ۱۰)
 تزکیه (قَدْ أَفْلَحَ مَنْ تَزَکَّى‏) (اعلی/ ۱۴)
و همچنین خداوند متعال در چند آیه موارد ظلم، جرم ، سحر، کفر، دروغ و افتراء مانع از فلاح و رستگاری بیان فرموده است:

• ( إِنَّهُ لا یُفْلِحُ الظَّالِمُونَ- انعام/ ۱۳۵)
• ( إِنَّهُ لا یُفْلِحُ الْمُجْرِمُونَ‏- یونس/ ۱۷)
• ( وَ لا یُفْلِحُ السَّاحِرُونَ‏- یونس/ ۷۷)
• (إِنَّهُ لا یُفْلِحُ الْکافِرُونَ- المومنون/ ۱۱۷)
• (إِنَّ الَّذِینَ یَفْتَرُونَ عَلَى اللَّهِ الْکَذِبَ لا یُفْلِحُونَ -یونس/ ۶۹ )

وبه تعبیر علامه طباطبائی(ره) اگر از بُعد اجتماعی به فلاح و رستگاری نگریسته شود، وجود محقق و گسترش معارف الهی و سوق دادن به اندیشه های عمیق، وجود واعظان و نرم نمودن دلها با پند و اندرز ، و وجود قلبهای رئوف و حق پذیر، جامعه را به سوی فلاح و رستگاری خواهد کشاند.
«بارخدایا توفیق انس با قرآن و تامل و تدبر در آیات هدایتگر و شفا بخش آن را به همه ما روزی بفرما».