سحاب اندیشه

سایت سحاب اندیشه

عادت و اعتیاد

image_pdfimage_print

دو اصطلاح عادت و اعتیاد، عناوین به ظاهر مشابه اما در حقیقت متفاوت هستند که در افکار عمومی هم، بیشتر به غلط در نظر گرفته می شوند.

مراد از عادت در انسان، تطبیق فرد با محیط یا شرایط، اُنسیت با اثرات این تطبیق به هنگام مواجهه و یادآوریست به نحوی که ارادهء انسان در آن دخالت نمی کند که در ۴ گروه جداگانه می توان مورد بررسی قرار داد:

  ۱) عادت روحی؛ که منظور عادت روح به مسئلهء جدید تا از بین رفتن اثرات مواجههء نخست با آن مسئله می باشد، مثلاً خبر حزن انگیز که واکنش روحی انسان حین شنیدن بیشتر است اما به تدریج خود را با آن خبر وفق داده و به موضوع عادت می کند.

  ۲) عادت جسمی یا عضوی؛ که عبارت از عادت داده شدن عضوی به یک کار غیر ارادی که نخست از روی اراده صورت می گرفت، مثلاً گرفتن کلاژ و ترمز به هنگام رانندگی که نخست با اراده و تمرکز کامل است و با مرور به عادت تبدیل شده و از روی عادت انجام می یابد نه اراده. 

  ۳) عادت غریزی؛ مانند کار برخی از اعضای داخلی انسان مانند قلب و کلیه، که از بدو حیات به صورت غیر ارادی اما منظم در سیستم بدن انسان فعالیت می کنند.

  ۴) عادت حیاتی؛ مانند عادت انسان به شرایط محیط سخت و آسان زندگی و سردی و گرمی هوا، یا رژیم های غذایی و داروئی مختلف که در صورت تغییر، عوارضات جانبی در پی دارد.

  ممکن است برخی عادات هم از ترکیب دو یا سه مورد از عادات فوق در انسان شکل بگیرد که در کل می توان گفت هم عادت مثبت و حسنه وجود دارد و هم عادت منفی و سوء.

images 1

اما، “اعتیاد” خو گرفتن و وابستگی جسمی و روانی به چیزی که ترک و کنار گذاشتنش غیر ممکن یا بسیار سخت است، که اغلب با مصرف موادی در فرد شکل می گیرد و در این حال اعتیاد به مواد اطلاق می شود.

یا اعتیاد روانی که در این صورت فرد برای انجام کار یا فعالیت یا رسیدن به آن :

• اولاً: اشتیاق و نیاز پیدا می کند؛
• ثانیاً: تمایل به افزایش مواجهه و افزایش استفاده از آن را دارد؛
• ثالثاً: وابستگی جسمی و روحی نیز به میزان افزایش دو مورد فوق در فرد ایجاد می شود که بیشتر بالاجبار است.

آنچه که ما بین این دو یعنی عادت و اعتیاد مشترک می باشد عبارت است از این که ترک در هر دو با مشکلاتی همراه است. به عنوان مثال می توان اعتیاد افراد (علی الخصوص مذهبی) به شبکه های مجازی را نام برد که فرد روز به روز وابستگی روحی شدید پیدا کرده تا جائیکه ترک آن شبکه یا کنار گذاشتن دستگاه مربوطه برایش غیر ممکن و خیلی سخت می گردد و فرد از بسیاری از کارهای دیگر بازمی ماند.

حال با توجه به تعاریف ارائه شده می توان گفت که زندگی در روزگار غیبت حضرت ولیعصر (عج) با تمامی شرایط و ویژگی های سخت و پر مرارتش، و یا دعا بدون تلاش و فعالیت برای ظهور و یا تلاش بدون ساماندهی و هدف مشخص نیز ممکن است تبدیل به عادتی ناپسند و سوء گردد که برای ترک این عادت و رسیدن به دولت کریمه و عصر ظهور باید متحمل سختی و رنج شد و هزینه های مالی و عِرضی و حتی جانی داد.بدین ترتیب که مثلاً زمانی که یک فرد دینی تکلیف خود را به دعا کردن و ندبه خواندن و رفتن به هیئت های مذهبی تقلیل داده و وظیفهء خود را انجام شده می پندارد، این موارد رفته رفته تبدیل به عادتی می گردد که چون در ظاهر ارزشی قلمداد می شوند و با شور همراه هستند، لذا تکرار و اثرات منفی عادت درآن نهفته خواهد بود که بیشتر افراد گرفتار این ظاهربینی شده و به عادات ظاهراً حسنه اما باطناً سوء، مبتلا می شوند.

پس اگر غیبت آخرین حجت الهی به صورت عادت در جامعه شیوع یابد، بشر ناخودآگاه در گردابی با ظاهر مذهبی خواهد افتاد که نه تنها خروج از آن غیر ممکن و یا بسیار بسیار سخت است بلکه می توان گفت که شاید فکری نیز برای خروج از آن صورت نگیرد، چرا که فرد در حالت قرار گرفتن در دایره به دلیل اینکه خود را در حال حرکت می بیند نیازی به تغییر حالت در خودش احساس نخواهد کرد چرا که عامل عمدهء ترک عادت،سکون و ایستائی است؛ حرکت هرچند هم تکراری باشد چون هر لحظه اش متفاوت از قبل است اغلب، انسان را به تغییر ماهیت وا نمی دارد.بر این اساس است که حرکت رشدی انسان نیز در عدم تکرار و عدم تنوع اتفاق می افتد، سیری که به صورت صعودی و پلکانی باشد نه افقی و در سطح مشخص و هموار، و اگر در تعریف “انتظار” دو عنصر عدم رضایت از وضع موجود و تلاش برای وضعیت مطلوب را برجسته و ضروری می دانند، به خاطر مصونیت منتظران از افتادن در دائرهء مخوف و مرگبار است.

اعتیاد به کارهای سوء و عادت به نبود حضرت حجت (ع)، دو عنصر هلاکت و بدبختی و شقاوت انسان است که با تأسف فراوان،امروز بیشتر افراد جامعه بدان مبتلا بوده و بر هر انسان آگاه و ولائی لازم است که در درمان و بهبود این بیماری حادّ، شبانه روز بر بالین این افراد بیمار حاضر بوده و در ترک این دو عامل مخرب دنیا و آخرت، بی وقفه سعی و تلاش نمایند، تا با عنایت و رحمت خاصهء حقتعالی، دوران سخت و عقوبت غیبت به اتمام رسیده و به زودی دنیا شاهد دولت حقه و کریمهء امام مهدی (ارواحنا لک الفداء) باشد؛

خداوند متعال می فرماید:

«… إِنَّ اللَّهَ لا یُغَیِّرُ ما بِقَوْمٍ حَتَّی یُغَیِّرُوا ما بِأَنْفُسِهِمْ …»