سحاب اندیشه

سایت سحاب اندیشه

عالِم زمان شناس

image_pdfimage_print

در روایات مختلفی از عالمان و دانشمندان و از فضیلت علم و خصوصیات عالمان، بسیار سخن گفته شده است . اما براستی عالِم کیست؟ آیا منظور از عالم، دانایان دین هستند یا پزشک و متخصص و دانشمند هسته ای هم می تواند عالِم بشمار آید؟

روشن است که آنچه مد نظر روایات مربوطه است صرفا عالِم دینی نمیباشد، چراکه از منظر دین، هر علمی که نافع بوده و بتواند مشکلی از مشکلات فرد یا جامعه را برطرف کند و در رشد و تکامل انسان تاثیرگزار باشد، مورد تکریم است؛ و صاحب این علم لزوما از صنف روحانیت نیست و هر شخصی در اندازه معلومات و یافته های خود به مردم بهره برساند در این مجموعه قرار دارد. دلیل بر این مطلب سخنی از پیامبراکرم(ص) می باشد که فرمودند: «دانش را بجویید هر چند در چین باشد که طلب دانش بر هر مسلمانى واجب است». اما آنچه درجه یک عالِم را از عالِمان دیگر ممتاز می کند، میزان آگاهی و عمل وی نسبت به مبانی دین  و رعایت اصول اخلاقی و داشتن تواضع و عدم تلاش برای منفعت طلبی فردی است.

باید توجه نمود که اهمیت دانش و علم فقط بخاطر مفید بودن آن میباشد که از نیازهای مهم جامعه اسلامی و انسانی بشمار میرود، امام باقر(ع) فرمودند: «عالمى که از علمش بهره ببرند(یا بهره ببرد) بهتر از هفتاد هزار عابد است». لذا علم و دانشی که دانستنش فایده ای به فرد و اجتماع نداشته باشد اتلاف وقت و از دادن فرصتهاست.
امام کاظم(ع) می‌فرماید:

«رسول خدا(ص) وارد مسجد شد دید جماعتى گرد مردى را گرفته‌‏اند فرمود: چه خبر است؟! گفتند علامه‌‏ای است. فرمود: علامه یعنى چه؟ گفتند: داناترین مردم است به دودمان عرب و حوادث ایشان و روزگار جاهلیت و أشعار عربى. پیامبر فرمود: اینها علمى است که ندانستنش زیانى ندهد و عالمش را سودى نبخشد، سپس فرمود: همانا علم سه چیز است: آیه محکم، فریضه عادله، سنت پا برجا، و غیر از اینها زیادی است».

اما یک ویژگی ممتازی هم برای عالِم مورد توجه است که همانا میزان و درجه عالمیت او به “زمان” است. “عالِم به زمان” کسی است که میداند در برهه ای قرار گرفته و ویژگی این برهه از زمان چیست و چگونه باید علمش را در این زمان بکار گیرد، چه بسا در طول تاریخ عالِمانی که این خصوصیت را نداشته و علمشان به ضرر خود و جامعه تمام شده است. برای مثال جریان قیام زید و آن در حالی اتفاق افتاد که امام سجاد(ع) از کانال صحیفه هدایت مردم را انجام میداد، و بدین ترتیب راه برای روی کار آمدن خلفای عباسی فراهم شد.

روش موثر و خواستگاه سالم بکارگیری اندیشه و علم، امروز مورد نیاز جامعه برای تربیت و راه اندازی جامعه بسوی ظهور است، هم علم و هم مدل استفاده و بکارگیری علم هر دو بسیار مهم است. ممالک پیشرفته غربی براساس شناخت زمان و مردم زمانه، علوم را فراگرفته و نه تنها در جوامع خود، بلکه در دیگر جوامع پیاده میکنند.

امروز عالِمان زمان شناس وعلوم دینی که بتواند در هر گروه سنی پاسخگوی سوالات و نافع در مسیر رشدشان باشد فوق العاده اندک و نایاب است، و بر همین اساس محصولات وارداتی غربی این کمبودها را پر کرده که باید در رفع این کمبود تلاشهای فراوانی صورت پذیرد که شناخت انسان با تمام ویژگیها و معرفت و شناسایی زمانه ای که این انسان در آن می زییَد، عامل مهم برای رسیدن به این امر مطلوب جامعه است.

 

 

مطالعه بیشتر