سحاب اندیشه

سایت سحاب اندیشه

قرآن و دعوت ۴ بُعدی

image_pdfimage_print

قرآن کریم در راستای عنایت های ویژه اش برای بشریت در تمام ابعاد حیات دنیوی و اخروی او حوزه ی وسیع و گسترده ای دارد که در رجوع به این کتاب ارزشمند و مقدس قابل لمس بوده و با فهم آیاتش این گستره ی عظیم موهبت خداوند به بشریت مشهود است. هر انسان نسبت به نوع نگرش خود و باور و ظرفیت خود از آیه های این کتاب بهره مند می شود و آنان که از این سرچشمه ی رحمت الهی خود را محروم کرده اند و به آیه های آن ایمان نمی آورند، در خسارتی جبران ناپذیرند.

از ثمرات و نتایج قرآن برای مراجعه کنندگانش دعوت ۴ بُعدی آن و ثمرات بی شمار آن است که در این مجال به ذکر چند مورد از دعوت های آن اکتفا می گردد.
دعوت به اموری چند از جمله اهداف و اساس هر کتاب قانونی است که تحریر می شود. قرآن نیز در متن خود دعوت هایی برای علاقمندان و پیروانش دارد که شرط  ورود به این مراحل “فهم” آیات می باشد که منظور از آن، فهمیدن منظور و مقصود متکلم از آیات می باشد، و بعد از فهم آیه است که بایست به دعوتهای ۴ گانه ی قرآن لبیک گفت.

این دعوت ها عبارتند از:

 ♦ تفکر:                                 «… کَذلِکَ یُبَیِّنُ اللَّهُ لَکُمُ الْآیاتِ لَعَلَّکُمْ تَتَفَکَّرُون»

از نظر راغب «تفکّر» کوشش و جولان نیروی فکر به اقتضاى عقل و خرد است. این نیرو ویژه‌ی انسان است و در حیوان نیست. تفکّر یا اندیشه تنها در چیزى است که ممکن باشد صورتى از آن در خاطر و قلب انسان حاصل شود. «تفکّر» از دیدگاه قرآن هم فعلی است برای رهایی از تقلید کورکورانه و جلوگیری از تصمیمات عجولانه، که بیشتر مشکلات بشر در جوامع انسانی از همین بی فکری سرچشمه می گیرد. قرآن با آوردن جریانات مختلف و مثال های متعدد انسان را دعوت به فکر می فرماید:

«… وَ تِلْکَ الْأَمْثالُ نَضْرِبُها لِلنَّاسِ لَعَلَّهُمْ یَتَفَکَّرُونَ».

  ♦ تعقل:                                     «… وَ أَنْتُمْ تَتْلُونَ الْکِتابَ أَفَلا تَعْقِلُونَ»

«عقل» به نیرویی می گویند که آماده‌ی پذیرش علم است و «عاقل» یعنی کسی که نفس خود را حبس کند و نگذارد که هواها به او سرایت نماید. از آنجا که نیروی عقل انسان را از کارهای ناهنجار باز می دارد، به آن عقل گفته می شود. خدای متعال در قرآن، عقل را به نیرویى تعریف کرده که انسان در دینش از آن بهره ‏مند شود، و به وسیله ی آن راه را به سوى حقایق معارف و اعمال صالح پیدا نموده و در پیش گیرد. تعقل از نظر قرآن پیش از فعل و پس از درک و فهم صحیح آیات و برای عملی نمودن آیات الهی در متن زندگی استعمال دارد. چراکه تعقل و سنجش اعمال بدون عمل ارزشی ندارد.

♦ تدبر:                                       «کِتابٌ أَنْزَلْناهُ إِلَیْکَ مُبارَکٌ لِیَدَّبَّرُوا آیاتِهِ»

«تدبّر» در اصل از ماده «دبر» به معناى پشت سر و عاقبت چیزى است. بنابراین، تدبّر یعنى بررسى نتایج و عواقب کار مى‏ باشد اما با تفکر انسان به بررسی و علل و خصوصیات یک موضوع می پردازد. طبق آیات زیر، تدبر از عوامل ایمان به قرآن و تدبر نکردن از علل بی ایمانی به قرآن کریم ذکر شده است:

«أفلم یدبروا القول أم جاءهم ما لم یأت آبائهم الأولین» یا «أفلا یتدبرون القرآن أم علی قلوب أقفالها».

حضرت رسول الله (صلی الله علیه وآله وسلم) درخطبه ی غدیر فرمودند:

«…معاشر الناس تدبروا القرآن…»

و نیز در خطبه ی فدکیه ،حضرت فاطمه(س) می فرمایند:

«…معاشر الناس افلا تتدبرون القرآن…».

♦ تذکر:                  «وَ لَقَدْ ضَرَبْنا لِلنَّاسِ فِی هذَا الْقُرْآنِ مِنْ کُلِّ مَثَلٍ لَعَلَّهُمْ یَتَذَکَّروُن»

«تذکر» به معنای تجدید و به خاطر آوردن می باشد و در اصطلاح دینی آنچه که بین انسان و معصیت حائل گردد، ذکر است و تذکر به حالت انتباه قلبی و درونی اطلاق می شود برای به خاطر آوردن آنچه مورد نسیان قرار گرفته که وفا به عهد،صبر و شکر و عصمت از گناه از نتایج تذکر می باشد. خداوند متعال در قرآن به گونه های متفاوت بهشت و جهنم و نعمت های مادی و امور باطل و اعمال صالح، و عذاب و پاداش را برای انسان متذکر می شود، تا با متذکر شدن راه مستقیم را درپیش گیرند و از گمراهی ضلالت در امان مانند.

بی شک قرآن با تمامی عظمت و مهربانیش مشتاق رمز گشایی و ارائه ی هدایت و رساندن پیامِ کلام خداوند برای آنانی است که در راه فهم آیاتش با قرآن انس گرفته و با شور و علاقه ،تفکر، تعقل، تدبر و تذکر در آیه آیه ی این مصحف شریف و عمل به آن نهایت تلاش خود را می نمایند.

قرآن به زبان قلب است و از جنس عشق، قرآن پیام خدای رب الارباب به بندگان و متربیان عاشقی است که دل به کلام او می دهند و دلدادگی خود را در استماع و فهم معانی و دریافت پیام های عاشقانه به منصه ظهور می رسانند، حال کدامین عاشق است که در عمل به پیام معشوق سهل انگاری کند که اگر چنین است محروم و عاجز از درک زبان و الفبای زیبای قرآنیم…