سحاب اندیشه

سایت سحاب اندیشه

مباهله، روز جهانی اهل بیت(ع) و تجلی حقانیت اسلام

image_pdfimage_print

با تبریک مجدد عید غدیر چراکه اولا هنوز از آن فاصله چندانی گرفته نشده است و ثانیا چنان اتفاقی در آن روز رقم خورده است که شیعه اگر هم هر روز تبریک گوید بجاست……

یکی از رویدادهای تاریخی که در آن حقانیت اسلام و پیامبر گرامی اسلام و اهل بیت گرامیش در آنروز به اثبات رسیده است روز مباهله است. مباهله نوعی احتجاج است بین دو نفر و دو قوم و یا نمایندگان دو جامعه و مکتب، که در زمانی که دو طرف تن به پذیرش حقانیت سخن دیگری ندهد مقرر میشود برای اثبات صدق سخن خود احتجاج و دلیل بیاورند و در این کار لعنت و تعجیل عذاب اخروی برای طرف ناراست و صاحب سخن باطل و آنکه داعیه باطل دارد از طرف دیگری طلب میشود، بعبارتی طلب داوری عاجل خداوند در مورد کاری از طرف دو گروهی که اعتقاد به صدق گفتار خود دارند.
مباهله در کنار روزهایی مثل غدیر و مبعث و لیله المبیت قطع و یقین از روزها و مفاصل اصلی و سرنوشت ساز تاریخ اسلام است، بعبارت دیگر از جمله روزهایی است که ماهیتش فرقان است و فرق گزارنده و راه نشان دهنده می باشد؛ و ۲۵ ذی الحجه سالروز این واقعه مهم است و باید گفت در جامعه ی مدرن امروز نیز بشرط تن دادن به پذیرش و حکمیت و داوری خدا، این روش میتواند کاربرد داشته باشد. ریزجریان مباهله در متون زیادی از جمله در ذیل آیه ۶۱ سوره آل عمران آمده است

« فمَنْ حَاجَّکَ فِیهِ مِنْ بَعْدِ ما جاءَکَ مِنَ الْعِلْمِ فَقُلْ تَعالَوْا نَدْعُ أَبْناءَنا وَ أَبْناءَکُمْ وَ نِساءَنا وَ نِساءَکُمْ وَ أَنْفُسَنا وَ أَنْفُسَکُمْ ثُمَّ نَبْتَهِلْ فَنَجْعَلْ لَعْنَتَ اللَّهِ عَلَى الْکاذِبِین»

،که علاقمندان می توانند برای مطالعه بیشتر به تفسیر این آیه از قرآن رجوع کنند. اما آنچه باید از این جریان مهم در این مجال ذکر شود این است که:
۱- طرفین مباهله اسقف اعظم مسیحیان نجران و پیروانش و پیامبر (ص) و اهل بیت گرامیش بود
۲- دعوت به مباهله فرمان الهی بود و تعیین ترکیب افراد جبهه حق به دستور خداوند بود برای اثبات حقانیت اسلام.
این صحیح است که هر روز اگر فهمی جدید اتفاق افتد نو روزی است برای شخص فهمیده، علی الخصوص فهم به آن روزهایی که نام خاصی را بخود اختصاص داده ودر تقویم برجسته شده و بی شک دارای پیام و درسی برای بشر است، از این منظر آنچه بهتر است در روز مباهله به گفتگو و مباحثه کشیده شود علت مباهله، و برجسته شدن آن در تاریخ اسلام و اینکه این مساله در کجای زندگی به درد انسان میخورد و انسان کی و کجا باید استفاده کند؟ و پرداخت به این موضوع باید صورت گیرد که این مفاهیم تاریخی چقدر باید مورد اعتنا و اهتمام قرار گیرد و به این سوال نیز پاسخ داده شود: آنها که این تاریخ را در دل اوراق تاریخ و تقویم بررسی کردند دنبال چه هدفی بودند و اگر امروز پررنگ شده افرادی که در حرکت حیاتی خود به نقویم نظر دارندحق دارند از چیستی و چرائی جهت گیری اینگونه نگرشها فهمی داشته باشند.
این مطلب قصد نگاه از زوایای مختلف به این جریان دارد و در خور توان این واقعه را از این جهات مورد بررسی اجمالی قرار میدهد:
۱- بررسی اصالت و سلامت دین با این آیه و جریان مباهله
۲- تثبیت اعتقاد شیعه مبنی بر منصوب شدن امام از جانب خدا و بی نقش بودن پیامبر در این انتخاب
۳- اثبات عصمت اهل بیت و امامان معصوم(ع) که لازمه قطعی اش راستی و صدق گفتار آنهاست و نوع ترکیب جبهه حق نشانگر صدق مطلق است.
۴- قرار گرفتن این آیه با این شان نزول در زمره آیاتی که خداوند متعال اصرار به کنار هم قرار دادن اصول توحید و نبوت و امامت دارد و اثبات پیوند ناگسستنی نبوت و امامت مانند آیه «اطیعوالله و اطیعو الرسول و اولی الامر منکم»
۵- تائید و تثبیت نقش مثبت زن در اجتماع با حضور حضرت زهرا(س) در این جریان
۶- و نکته آخر بروز اهمیت و نقش خانواده در اسلام و درتثبیت حقانیت آن
توضیح اجمالی برای بندهای فوق اینکه در آن مقطع زمانی از مردان انسانهای نامدار و ریش سفید فراوان بودند و از زنان چهره های مطرحی چون صفیه عمه پیامبر(ص) وجود داشتند، اما دو طفل خردسال و یک بانوی ۱۸ ساله حضرت زهرا(س) بنمایندگی از مردان و زنان برگزیده و شرکت می کنند، چراکه از هر نظر سالم و اصیل و از همه مهمتر دارای مقام عصمتند. و این برگزیدگی طبق آیه شریفه توسط خداوند متعال صورت گرفته بود چراکه اسلام در آن روز در معرض بقا و فنا قرار داشت و جریان مباهله عرصه سرنوشت ساز آن بود. این ترکیب نشانگر صدق مطلق است چراکه با وجود جریانی که نسبتش چون صفر به صد است و اگرصدقی در کار نبود عزیزترین ها در این مباهله تجمع نمیکردند، چون انسان بذاته حبّ ذات دارد و آنجا جان خود را فدا می کند که هیچ شک و شبهه ای در راهش وجود نداشته باشد.
اما از آنجا که علی (ع) در قالب” نفس ” از لسان پیامبر معرفی شده است؛ نشان دهنده پیوند و ارتباط نبوت با امامت است. در این جریان حضرت علی(ع) بخاطر ارتباط شخصی با پیامبر(ص)، این عنوان را دارا نشده است، بلکه اهمیتش در اثبات این جمله است که امامت ادامه دهنده نبوت است و بیان این موضوع که امامت صیانت کننده نبوت و حافظ آن می باشد.و تداعی این مسئله است که اسلام یعنی پنج تن و این پنج تن یعنی همه اسلام ، و نفی این مسئله که دین فقط قائم بر نبوت نیست بلکه قائم بر نبوت و امامت است.
اما از اینکه حضرت زهرا به عنوان نماینده زنان در آن جمع قرار گرفته است بطوریکه در جامعه ی عرب که زن عنوان مطرح در مباحث و رفتارهای اجتماعی نداشت حضورایشان بعنوان نماینده از “نساءنا” در این جریان آن هم بعنوان اعضای اصلی و در متن قضیه نه علی البدل و در حاشیه، این نکته بدست میآید که زن نقش آفرین است و حضور مثبتش در اجتماع می تواند منشا اثر بسیاری از حرکات مهم و تاریخ ساز باشد.
و نکته آخر که به مساله خانواده اشاره شده می توان چنین برداشت کرد که دین با این جریان حساسیت ویژه به عنصر خانواده نشان می دهد، جمع شدن یک خانواده پنج نفره در یک حادثه مهم نشانگر این است که اولا بیشتر اوقات پشتوانه اساسی یک حرکت مهم و سرنوشت ساز، خانواده بوده و این خانواده است که میتواند با حفظ اصالت و سلامت خود اصالت و سلامت جامعه اسلامی را حفظ کند و این مورد بنظر جلوه ی دیگر که جزو زوایای پنهان این رخداد است محسوب می شود. این واقعه میتوان گفت که مفهوم یافتن عنوانی به نام “خانواده” است، اگر بنا بوده جریان بسیار مهمی اتفاق افتد که نسبت پیروزی و شکست طرفینش مثل نسبت صفر و صد است،بایست بر استوانه محکمی رقم بخورد،و آن نبود جز کانون خانواده ای متشکل از پیامبر و اهل بیتش و یک دلیل بر مقدس شمرده شدن کانون خانواده همین نقش آن است. هرچند خانواده در همه ممالک محترم است اما در جمع مسلمین مقدس است و تعصب درباره اش وجود دارد خانواده قوت دهنده است در امور مهم و برگزیده شدن خانواده پیامبر و قبول این حکم از طرف پیامبر نشانگر اعتقاد راسخ و ایمان پیامبر و تک تک اهل بیت(ع) است که قطعابر موضع حق هستند ، آنها همه در مورد حق بودنشان یقین داشتند، حتی آن دو طفلی که به سن بلوغ هم نرسیده بودند(امام حسن که ۷ ساله بودند و امام حسین ۶ ساله). حب ذات انسان مانع میگردد از شرکت در برنامه ای که درصدی امکان اشتباه درآن وجود داشته باشد لذا آن خانواده ناصر اصلی پیامبر در مباهله بودند.
با توجه به موارد فوق که میتوان شفاف ترین نکات و پیام این جریان دانست انسان میتواند بفهمد که موضوعیت این برجسته گی چیست و مباهله صرف رویداد نیست بلکه به رخ کشیدن باوری مهم و برجسته شدن یک عقیده است. یعنی این عقیده و اثبات آن آنقدر اتقان و استقامت دارد و قامتش محکم است که خداوند آیه نازل فرموده و به پیامبرش حکم اطاعت از این آیه می دهد. آری مباهله، سند عظمت اهل بیت(ع) و آخرین حربه پیامبر در اثبات صدق دعوت مسیحیان نجران به اسلام بود و بجاست که در این قسمت نتیجه مباهله نیز که به مصالحه ختم شد، ذکر گردد:
هنگامی که هیئت نجرانی پیامبر را در اجرای مباهله مصمّم دیدند، سخت به وحشت افتادند. ابوحارثه که بزرگ ترین و داناترین آنان و اسقف اعظم نجران بود گفت: «اگر محمد بر حق نمی بود چنین بر مباهله جرئت نمی کرد. اگر با ما مباهله کند، پیش از آن که سال بر ما بگذرد یک نصرانی بر روی زمین باقی نخواهد ماند». و به روایت دیگر گفت: «من چهره هایی را می بینم که اگر از خدا درخواست کنند که کوه ها را از جای خود بکند، هر آینه خواهد کَند. پس مباهله نکنید که در آن صورت هلاک می شوید و یک نصرانی بر روی زمین نخواهد ماند». ابوحارثه، بزرگ گروه، به خدمت حضرت آمد و گفت: «ای ابوالقاسم، از مباهله با ما درگذر و با ما مصالحه کن بر چیزی که قدرت بر ادای آن داشته باشیم». پس حضرت با ایشان مصالحه نمود که هرسال دوهزار حُلّه بدهند که قیمت هر حلّه چهل درهم باشد و بر آنان که اگر جنگی روی دهد، سی زره و سی نیزه و سی اسب به عاریه بدهند.پس شک و گناه را از ایشان برطرف کن و ایشان را پاکِ پاک کن.» در این هنگام جبرئیل نازل شد و آیه تطهیر را در شأن ایشان فرود آورد:

«انما یرید الله لیذهب عنکم الرجس اهل البیت و یطهرکم تطهیرا»
«همانا خداوند اراده فرمود از شما اهل بیت پلیدی را برطرف فرماید و شما را پاکِ کند، پاک کردنی».