سحاب اندیشه

سایت سحاب اندیشه

متن خطبه ی شعبانیه

image_pdfimage_print

[عیون أخبار الرضا علیه السلام‏] النَّقَّاشُ وَ الْقَطَّانُ وَ الْمُعَاذِیُّ وَ الطَّالَقَانِیُّ جَمِیعاً عَنْ أَحْمَدَ الْهَمْدَانِیِّ عَنْ عَلِیِّ بْنِ الْحَسَنِ بْنِ فَضَّالٍ عَنْ أَبِیهِ عَنْ أَبِی الْحَسَنِ الرِّضَا عَنْ أَبِیهِ عَنْ آبَائِهِ عَنْ أَمِیرِ الْمُؤْمِنِینَ (ع )
قَالَ : إِنَّ رَسُولَ اللَّهِ (ص) خَطَبَنَا ذَاتَ یَوْمٍ فَقَالَ أَیُّهَا النَّاسُ إِنَّهُ قَدْ أَقْبَلَ إِلَیْکُمْ شَهْرُ اللَّهِ بِالْبَرَکَهِ وَ الرَّحْمَهِ وَ الْمَغْفِرَهِ
شَهْرٌ هُوَ عِنْدَ اللَّهِ أَفْضَلُ الشُّهُورِ وَ أَیَّامُهُ أَفْضَلُ الْأَیَّامِ وَ لَیَالِیهِ أَفْضَلُ اللَّیَالِی وَ سَاعَاتُهُ أَفْضَلُ السَّاعَاتِ هُوَ شَهْرٌ دُعِیتُمْ فِیهِ إِلَى ضِیَافَهِ اللَّهِ وَ جُعِلْتُمْ فِیهِ مِنْ أَهْلِ کَرَامَهِ اللَّهِ أَنْفَاسُکُمْ فِیهِ تَسْبِیحٌ وَ نَوْمُکُمْ فِیهِ عِبَادَهٌ وَ عَمَلُکُمْ فِیهِ مَقْبُولٌ وَ دُعَاؤُکُمْ فِیهِ مُسْتَجَابٌ
فَسَالُوا اللَّهَ رَبَّکُمْ بِنِیَّاتٍ صَادِقَهٍ وَ قُلُوبٍ طَاهِرَهٍ أَنْ یُوَفِّقَکُمْ لِصِیَامِهِ وَ تِلَاوَهِ کِتَابِهِ
فَإِنَّ الشَّقِیَّ مَنْ حُرِمَ غُفْرَانَ اللَّهِ فِی هَذَا الشَّهْرِ الْعَظِیمِ وَ اذْکُرُوا بِجُوعِکُمْ وَ عَطَشِکُمْ فِیهِ جُوعَ یَوْمِ الْقِیَامَهِ وَ عَطَشَهُ وَ تَصَدَّقُوا عَلَى فُقَرَائِکُمْ وَ مَسَاکِینِکُمْ وَوَقِّرُوا کِبَارَکُمْ وَ ارْحَمُوا صِغَارَکُمْ وَ صِلُوا أَرْحَامَکُمْ وَ احْفَظُوا أَلْسِنَتَکُمْ وَ غُضُّوا عَمَّا لَا یَحِلُّ النَّظَرُ إِلَیْهِ أَبْصَارَکُمْ وَ عَمَّا لَا یَحِلُّ الِاسْتِمَاعُ إِلَیْهِ أَسْمَاعَکُمْ وَ تَحَنَّنُوا عَلَى أَیْتَامِ النَّاسِ یُتَحَنَّنْ عَلَى أَیْتَامِکُمْ
وَ تُوبُوا إِلَى اللَّهِ مِنْ ذُنُوبِکُمْ وَ ارْفَعُوا إِلَیْهِ أَیْدِیَکُمْ بِالدُّعَاءِ فِی أَوْقَاتِ صَلَوَاتِکُمْ فَإِنَّهَا أَفْضَلُ السَّاعَاتِ یَنْظُرُ اللَّهُ عَزَّ وَ جَلَّ فِیهَا بِالرَّحْمَهِ إِلَى عِبَادِهِ یُجِیبُهُمْ إِذَا نَاجَوْهُ وَ یُلَبِّیهِمْ إِذَا نَادَوْهُ وَ یَسْتَجِیبُ لَهُمْ إِذَا دَعَوْهُ
أَیُّهَا النَّاسُ إِنَّ أَنْفُسَکُمْ مَرْهُونَهٌ بِأَعْمَالِکُمْ فَفُکُّوهَا بِاسْتِغْفَارِکُمْ وَ ظُهُورُکُمْ ثَقِیلَهٌ مِنْ أَوْزَارِکُمْ فَخَفِّفُوا عَنْهَا بِطُولِ سُجُودِکُمْ وَ اعْلَمُوا أَنَّ اللَّهَ تَعَالَى ذِکْرُهُ أَقْسَمَ بِعِزَّتِهِ أَنْ لَا یُعَذِّبَ الْمُصَلِّینَ وَ السَّاجِدِینَ وَ أَنْ لَا یُرَوِّعَهُمْ بِالنَّارِ یَوْمَ یَقُومُ النَّاسُ لِرَبِّ الْعالَمِینَ
أَیُّهَا النَّاسُ مَنْ فَطَّرَ مِنْکُمْ صَائِماً مُؤْمِناً فِی هَذَا الشَّهْرِ کَانَ لَهُ بِذَلِکَ عِنْدَ اللَّهِ عِتْقُ رَقَبَهٍ وَ مَغْفِرَهٌ لِمَا مَضَى مِنْ ذُنُوبِهِ
قِیلَ یَا رَسُولَ اللَّهِ وَ لَیْسَ کُلُّنَا یَقْدِرُ عَلَى ذَلِکَ فَقَالَ ع اتَّقُوا النَّارَ وَ لَوْ بِشِقِّ تَمْرَهٍ اتَّقُوا النَّارَ وَ لَوْ بِشَرْبَهٍ مِنْ مَاءٍ
أَیُّهَا النَّاسُ مَنْ حَسُنَ مِنْکُمْ فِی هَذَا الشَّهْرِ خُلُقُهُ کَانَ لَهُ جَوَازاً عَلَى الصِّرَاطِ یَوْمَ تَزِلُّ فِیهِ الْأَقْدَامُ وَ مَنْ خَفَّفَ فِی هَذَا الشَّهْرِ عَمَّا مَلَکَتْ یَمِینُهُ خَفَّفَ اللَّهُ عَلَیْهِ حِسَابَهُ وَ مَنْ کَفَّ فِیهِ شَرَّهُ کَفَّ اللَّهُ عَنْهُ غَضَبَهُ یَوْمَ یَلْقَاهُ وَ مَنْ أَکْرَمَ فِیهِ یَتِیماً أَکْرَمَهُ اللَّهُ یَوْمَ یَلْقَاهُ وَ مَنْ وَصَلَ فِیهِ رَحِمَهُ وَصَلَهُ اللَّهُ بِرَحْمَتِهِ یَوْمَ یَلْقَاهُ وَ مَنْ قَطَعَ فِیهِ رَحِمَهُ قَطَعَ اللَّهُ عَنْهُ رَحْمَتَهُ یَوْمَ یَلْقَاهُ وَ مَنْ تَطَوَّعَ فِیهِ بِصَلَاهٍ کَتَبَ اللَّهُ لَهُ بَرَاءَهً مِنَ النَّارِ وَ مَنْ أَدَّى فِیهِ فَرْضاً کَانَ لَهُ ثَوَابُ مَنْ أَدَّى سَبْعِینَ فَرِیضَهً فِیمَا سِوَاهُ مِنَ الشُّهُورِ وَ مَنْ أَکْثَرَ فِیهِ مِنَ الصَّلَاهِ عَلَیَّ ثَقَّلَ اللَّهُ مِیزَانَهُ یَوْمَ تَخِفُّ الْمَوَازِینُ وَ مَنْ تَلَا فِیهِ آیَهً مِنَ الْقُرْآنِ کَانَ لَهُ مِثْلُ أَجْرِ مَنْ خَتَمَ الْقُرْآنَ فِی غَیْرِهِ مِنَ الشُّهُورِ
أَیُّهَا النَّاسُ إِنَّ أَبْوَابَ الْجِنَانِ فِی هَذَا الشَّهْرِ مُفَتَّحَهٌ فَسَلُوا رَبَّکُمْ أَنْ لَایُغَلِّقَهَا عَلَیْکُمْ وَ أَبْوَابَ النِّیرَانِ مُغَلَّقَهٌ فَسَلُوا رَبَّکُمْ أَنْ لَا یُفَتِّحَهَا عَلَیْکُمْ وَ الشَّیَاطِینَ مَغْلُولَهٌ فَسَلُوا رَبَّکُمْ أَنْ لَا یُسَلِّطَهَا عَلَیْکُمْ
قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ (ع) : فَقُمْتُ ، فَقُلْتُ یَا رَسُولَ اللَّهِ مَا أَفْضَلُ الْأَعْمَالِ فِی هَذَا الشَّهْرِ فَقَالَ یَا أَبَا الْحَسَنِ أَفْضَلُ الْأَعْمَالِ فِی هَذَا الشَّهْرِ الْوَرَعُ عَنْ مَحَارِمِ اللَّهِ (عَزَّ وَ جَلَّ)
ثُمَّ بَکَى فَقُلْتُ یَا رَسُولَ اللَّهِ مَا یُبْکِیکَ فَقَالَ یَا عَلِیُّ : أَبْکِی لِمَا یَسْتَحِلُّ مِنْکَ فِی هَذَا الشَّهْرِ کَأَنِّی بِکَ وَ أَنْتَ تُصَلِّی لِرَبِّکَ وَ قَدِ انْبَعَثَ أَشْقَى الْأَوَّلِینَ شَقِیقُ عَاقِرِ نَاقَهِ ثَمُودَ فَضَرَبَکَ ضَرْبَهً عَلَى قَرْنِکَ فَخَضَبَ مِنْهَا لِحْیَتَکَ
قَالَ أَمِیرُ الْمُؤْمِنِینَ (ع) : فَقُلْتُ یَا رَسُولَ اللَّهِ وَ ذَلِکَ فِی سَلَامَهٍ مِنْ دِینِی فَقَالَ (ص) : فِی سَلَامَهٍ مِنْ دِینِکَ
ثُمَّ قَالَ یَا عَلِیُّ مَنْ قَتَلَکَ فَقَدْ قَتَلَنِی وَ مَنْ أَبْغَضَکَ فَقَدْ أَبْغَضَنِی وَ مَنْ سَبَّکَ فَقَدْ سَبَّنِی لِأَنَّکَ مِنِّی کَنَفْسِی رُوحُکَ مِنْ رُوحِی وَ طِینَتُکَ مِنْ طِینَتِی إِنَّ اللَّهَ تَبَارَکَ وَ تَعَالَى خَلَقَنِی وَ إِیَّاکَ وَ اصْطَفَانِی وَ إِیَّاکَ وَ اخْتَارَنِی لِلنُّبُوَّهِ وَ اخْتَارَکَ لِلْإِمَامَهِ وَ مَنْ أَنْکَرَ إِمَامَتَکَ فَقَدْ أَنْکَرَ نُبُوَّتِی
یَا عَلِیُّ أَنْتَ وَصِیِّی وَ أَبُو وُلْدِی وَ زَوْجُ ابْنَتِی وَ خَلِیفَتِی عَلَى أُمَّتِی فِی حَیَاتِی وَ بَعْدَ مَوْتِی أَمْرُکَ أَمْرِی وَ نَهْیُکَ نَهْیِی أُقْسِمُ بِالَّذِی بَعَثَنِی بِالنُّبُوَّهِ وَ جَعَلَنِی خَیْرَ الْبَرِیَّهِ إِنَّکَ لَحُجَّهُ اللَّهِ عَلَى خَلْقِهِ وَ أَمِینُهُ عَلَى سِرِّهِ وَ خَلِیفَتُهُ عَلَى عِبَادِهِ .
منبع : عیون اخبار الرضا : ج ۱ : ص۵۹۸ : (چاپ دارالکتب اسلامیه)
«حسن بن على بن فضال» از امام رضا (ع) از پدران بزرگوارش ، از امیرالمؤمنین- درود و سلام بر آنان – روایت نموده که حضرت فرمودند: رسول خدا صلّى اللّه علیه و آله و سلّم روزى براى ما سخنرانى نمود و فرمود:
« ای مردم ! ماه خدا با برکت و رحمت و بخشش گناهان نزدیک است .
[خطاب به واژه ی ایهاالناس حکایت از آن دارد که فیض عام رمضان شامل حال همه مردم می شود . به سه واژه رحمت و برکت و مغفرت توجه شود که در معنی رحمت گفته اند؛ خیر و عنایت مداوم و ثابت را گویند , پس توشه ای از خیر برای ماههای دیگر سال خواهیم برد که البته با برکت همراه است و ضمنا هیچگونه ترسی از نواقص و کاستیهایی که داشته ایم نخواهیم داشت چون این رحمت پر برکت همراه با چشم پوشی و مغفرت است .]
ماهى که نزد خدا برترین ماه‏ها، روزهایش برترین روزها، شبهایش بهترین شبها و ساعتهاى آن بهترین ساعتهاست.
ماهى است که در آن به میهمانى خدا دعوت شده و شما را در این ماه از کسانى قرار داده‏اند که شایسته کرامت خدا هستند.
[به لفظ دُعیتُم توجه شود که حصری در آن نیست و این دعوت نامه ی رسمی بنا به خطاب اولیه شامل عموم مردم می شود پس یکایک شما اعم از غنی و فقیر ، عالم و جاهل ، عاصی و مطیع ، به این مهمانی دعوت هستید . پس بنگریم که چگونه و با چه آراستگی و پیراستگی به این مهمانی ویژه خواهیم رفت .}
[اینکه حضرت الله (جل جلاله و عظم شانه) این بنده ضعیف مسکین را به مهمانی پذیرفته یعنی او را مشمول کرامت و الطاف خویش ساخته است]
نفس کشیدن شما در آن تسبیح و خوابیدنتان در آن عبادت و عمل شما در آن مقبول و دعاى شما در آن مستجاب است.
[ هیچ نگرانی و دلواپسی در دلتان نباشد از بابت آنکه آیا اعمالی که انجام خواهید داد مورد پسند خداوند قرار می گیرد یا نه ؛ زیرا اعمالتان در این ماه مورد قبول است]
پس با نیتهایى راست، و دلهایى پاک از خدا بخواهید شما را موفق به روزه آن، و خواندن کتابش نماید. بدبخت کسى است که از آمرزش خدا در این ماه بزرگ محروم شود.
با تشنگى و گرسنگى خود در آن، گرسنگى و تشنگى روز قیامت را بیاد آورید.
[ آنروز عظیمی که یَوَدُّ الْمُجْرِمُ لَوْ یَفْتَدِی مِنْ عَذَابِ یَوْمِئِذٍ بِبَنِیهِ وَصَاحِبَتِهِ وَأَخِیهِ وَفَصِیلَتِهِ الَّتِی تُؤْویهِ َمَن فِی الْأَرْضِ جَمِیعًا ثُمَّ یُنجِیهِ انسان گنهکار آرزو می کند همه را فدا کند تا خویشتن را نجات دهد .]
به فقیران و مسکینان خود صدقه بدهید، بزرگان خود را در آن احترام کنید، کوچکترها را مورد رحمت خود قرار دهید و صله رحم بجا آورید.
[به دو واژه رحم و توقیر توجه شود که توقیر بزرگداشت همراه باکرامت و تعظیم را گویند ، و رحم معنایی فراتر از محبت و منظور لطف سرشار و ویژه است .]
زبانهاى خود را حفظ کرده، دیدگان خود را از آنچه نگاه به آن حلال نیست و گوشهاى خود را از آنچه گوش دادن به آن حلال نیست، نگهدارید.
[ ای زبان هم گنج بی پایان تویی ، ای زبان هم رنج بی درمان تویی
ای زبان هم آتشی هم خرمنی ، چند این آتش دراین خرمن زنی ]
با یتیمان مردم مهربانى کنید تا با یتیمان شما مهربانى شود.
[ تَحَنُّن از حَنین , به نوعی حالت جذب همراه با سوز درونی را گویند . مثلا زمانی که شتر به سوی فرزند خود متوجه می شود و ناله ای سر می دهد به آن حنین اِبل می گویند .]
به درگاه خداوند از گناهان خود توبه کنید. هنگام نماز دستهایتان را با دعا بطرف او بلند کنید، زیرا این وقت بهترین اوقات است و خداوند در آن هنگام با نظر رحمت به بندگانش نگاه کرده و هنگامى که از او بخواهند و با او مناجات نمایند، جواب آنان را مى‏دهد. و اگر او را صدا بزنند، به آنان لبیک مى‏گوید. و اگر دعا کنند، دعایشان را مستجاب مى‏کند.
[ گویند در هر صبح و شام ندا دهنده ای ندا می دهد که : هَل مِن تائِبٍ یَتوبُ اِلَی الله
باز آی باز آی هر آنچه هستی باز آی… گر کافر و گبر و بت پرستی باز آی
این درگه ما درگه نومیدی نیست… صد بار اگر توبه شکستی باز آی ]
مردم شما زندانى اعمال خود مى‏باشید، با استغفار خود را آزاد کنید. پشتهایتان از گناه سنگین است با طولانى نمودن سجده‏هاى خود آن را سبک نمایید. بدانید خداوند به عزت خود سوگند خورده است که سجده‏کنندگان و نمازگزاران را عذاب نکند و در روزى که مردم براى پروردگار جهانیان برمى‏خیزند، آنان را با آتش نترساند.
[ أَقْرَبُ مَا یَکُونُ اَلْعَبْدُ إِلَى اَللَّهِ وَ هُوَ سَاجِدٌ ؛ نزدیکترین حالت بنده به خدا حالت سجده است ]
مردم کسى که به مؤمن روزه‏دارى افطار بدهد، ثواب آزاد کردن یک بنده و آمرزش گناهان گذشته خود را دارد. عرض کردند: رسول خدا همه ما نمى‏توانیم این کار را انجام دهیم. حضرت صلّى اللّه علیه و آله و سلّم فرمودند: از آتش بپرهیزید، گرچه با نصف خرمایى باشد ، خود را از آتش برهانید گرچه با جرعه آبى باشد.
مردم هر کدام از شما که اخلاق خود را در این ماه اصلاح کند، روزى که در صراط پاها مى‏لغزد، جوازى بر صراط خواهد داشت. و هر کدام از شما که بر بنده و کنیز خود ( زیر دستان ) آسان بگیرد، خداوند در حساب بر او آسان خواهد گرفت، و کسى که شرّ خود را در آن باز دارد، خداوند در روزى که او را ببیند غضب خود را از او باز مى‏دارد.
[شر خود را از مردم بازداشتن از مشخصه های اصلی یک مسلمان است چنانچه پیامبر در جای دیگر فرمود : المُسلِم ُمَن سَلِم المَسلِمون مِن یَده و لِسانه ؛ مسلمان کسی است که مسلمانان دیگر از دست و زبان او در امان باشند ]
کسى که یتیمى را بزرگ بدارد، خداوند در روزى که او را ببیند او را بزرگ خواهد داشت، و کسى که در این ماه صله رحم کند، خداوند روزى که او را ببیند او را به رحمت خود وصل مى‏کند. کسى که در آن قطع رحم کند، خداوند روزى که او را مى‏بیند رحمت خود را از او قطع خواهد نمود. و کسى که یک نماز مستحبى بخواند خداوند براى او خلاصیى از آتش مى‏نویسد. و کسى که عمل واجبى انجام دهد ثواب کسى که هفتاد واجب را در ماهى غیر از این ماه انجام دهد، خواهد داشت.
[ اولین عبارت صلاه چون با لفظ تطوع (طوع) همراه است و طوعا یعنی با میل و از روی رغبت پس منظور نمازهای مستحبی است و لفظ دوم چون با ( اَدا ) آمده منظور نمازهای واجبی و فرائض است ]
و کسى که در این ماه زیاد بر من صلوات بفرستد، روزى که ترازوها سبک است، خداوند ترازوى او را سنگین مى‏نماید.
و کسى که یک آیه از قرآن بخواند، مانند پاداش کسى که قرآن را در ماهى غیر از این ماه ختم کند، خواهد داشت.
[درود و صلوات بر پیامبر ، فعلی از افعال الهی است آنجا که در قرآن میفرماید : خدا و ملائکه اش بر پیامبر صلوات می فرستند . و تو در اینجا با خدا و فرشتگان همراه می شوی ]
مردم درهاى بهشت در این ماه باز است، از پروردگار خود بخواهید آن را به روى شما نبندد، درهاى جهنم نیز بسته است از پروردگار خود بخواهید آن را به روى شما باز نکند، شیاطین هم در زنجیرند، از پروردگار خود بخواهید آنان را بر شما مسلط نکند.
[ظاهراً در اینجا کلام رسول خدا(صلی الله علیه و آله) به اتمام می رسد که حضرت علی (علیه السلام)برمی خیزند و سؤالی می پرسند ]
امیر المؤمنین علیه السّلام فرمود: برخاستم و عرض کردم ای رسول خدا ! برترین اعمال در این ماه چیست؟ فرمودند:یاابا الحسن برترین اعمال در این ماه دورى گزیدن از حرامهاى خداى عزیز و بزرگ است. سپس گریه کرد. عرض کردم چرا گریه مى‏کنى، رسول خدا فرمود: على؛ بخاطر حلال شمردن تو در این ماه است، گویا با تو هستم و تو براى پروردگارت نماز مى‏خوانى و بدبخت‏ ترین اولین و آخرین، همانند «پى کننده شتر ثمود» ضربه‏اى به جلو سرت مى‏زند که موى صورتت با آنان رنگین مى‏شود.
امیر المؤمنین علیه السّلام فرمود: عرض کردم: ای رسول خدا آیا در آن حال دینم سالم است؟ فرمود: آرى، دینت سالم است.
سپس فرمود: یا على ! کسى که تو را بکشد مرا کشته و کسى که با تو دشمنى کند با من دشمنى نموده و کسى که به تو ناسزا بگوید، به من ناسزا گفته، زیرا تو مانند نفس من هستى روح تو از روح من و سرشت تو از سرشت من است .
[و این کلام رسول خدا در تاریخ زندگی ایشان مشهود است بالاخص در جریان مباهله که علی را به منزله ی جان خویش به عالم معرفی نمود و برای همیشه در قرآن ثبت شد ]
خداى عزیز و بزرگ مرا آفرید، تو را نیز آفرید و مرا برگزید و تو را، من را براى پیامبرى انتخاب نمود و تو را براى امامت اختیار کرد.
بنا بر این کسى که امامت تو را انکار کند پیامبرى من را انکار کرده. على جان ! تو وصى من، پدر فرزندانم، همسر دخترم و جانشین من در میان امتم در زمان حیات و بعد از مرگم هستى. امر تو امر من و نهى تو نهى من است. قسم به کسى که مرا به پیامبرى برانگیخته و مرا بهترین مردم قرار داد ، که تو حجت خدا بر خلق او و امین او بر رازش، و جانشین او در میان بندگانش مى‏باشى.»