سحاب اندیشه

سایت سحاب اندیشه

محلّ و عمل

image_pdfimage_print

انسان به تناسب مدنیّت خود در جمعها و جاهای مختلفی قرار میگیرد که هریک رفتار بخصوصی را می طلبد. مثلا زمانیکه به مجلس عزا می رود سعی می کند با نوع پوشش و رفتار خود تسلی خاطر بازماندگان باشد، یا زمانیکه در مجلس شادی قرار می گیرد با رفتاری مناسب در خور شأن مجلس، شادی خود را ابراز می کند، یا در کلاس نوعی رفتار و آداب دارد و در بازار نوعی دیگر و…
اما از جهت دیگر هریک از این مکانها و محلها برای انسان می تواند فضای غفلت باشد و شیطانی یا فضای تذکر و محیطی خداپسند. بی توجهی به نوع محل و فضای قرار گرفته شده در وحله اول انسان را به همرنگی با جمع و فضای مربوطه وادار می نماید و سپس به نسبت درک اولیه از فضا، تاثیرهای بعدی فعال شده و به وجود انسان راه باز می کند. حال اگر درک اولیه مثبت باشد تاثیرهای بعدی نیز مثبت خواهد بود ولی اگر درک مناسبی از محیط وجود نداشته باشد تاثیرات بعدی بر انسان بسیار مخرب خواهد بود.
تمامی این حرفها مربوط به زمانیست که فرد آشنایی اولیه نسبت به محیطی که در آن خواهد بود ندارد، لذا بعد از ورود باید تکلیف خود را دانسته و موضع و عمل خود را در آن محل روشن کند. محیطهای از پیش شناخته شده و برنامه ریزی شده خود آداب و رفتار و تصمیم خاص خود را دارد که از موضوع این مطلب جداست.
پس بطور کلی میتوان محل و موقعیتها را به دو گونه تقسیم نمود محل غفلت و محل ذکر که حضرت زهرا(س) در دعای روز سه شنبه به این دو محل اشاره فرموده و موضع مناسب در این محلها را از خدا چنین طلبیده: «اَللّهُمَّ اجْعَلْ غَفْلَهَ النّاسِ لَنا ذِکْراً وَ اجْعَلْ ذِکْرَهُمْ لَنا شُکْراً…».
در یک نگاه دقیق می توان به این نکته رسید که برخورد و موضع انسان در محل و محیط غفلت یا می تواند همرنگی باشد یا می تواند پیشرفت در غفلت باشد و یا در اثر توجه و دقت انسان، غفلت مردم برایش، مایه تذکر و بیداری شود که حضرت نیز این خواسته را از خدا دارد «اَللّهُمَّ اجْعَلْ غَفْلَهَ النّاسِ لَنا ذِکْراً». که اگر ذکر شد یاد خدا او را از افتادن به فضای غفلت و خطا و معصیت باز خواهد داشت. و این است یکی از معانی ذکر یعنی حائل شدن بین غفلت و انسان.
و برعکس این موقعیت نیز پیش می آید که در یک فضای روحانی قرار میگیرد، در اینجا نیز ممکن است فرد یا رفتار آنها را به تمسخر گیرد و یا به ظاهر شبیه آنها گردد و یا اعمال و رفتار دیگران برای او انتباه درونی بوجود آورد که در این حالت می بیند که چقدر از آنها فاصله دارد، لذا سستی ها و کوتاهی هایش در نظرش آمده و خود در پیش خودش شرمگین و خجل می گردد.
اما گاهی بالاتر از این حالتها نیز وجود دارد که حضرت زهرا(س) در فراز بعدی آنرا از خدا طلب می کند: «…وَ اجْعَلْ ذِکْرَهُمْ لَنا شُکْراً…»، که این، در مجلسی که عنوان ذکر بر خود گرفته حالتی است که فرد ضمن متذکر شدن، یک سر و گردن از اهل آن مجلس بالا باشد،آن هم به سبب وجود و تحقق عنصری به نام شکر، یعنی مجلس ذکر برای او تحوّلی در جهت حرکت و استفاده مناسب از نعمتها ایجاد کند؛ که شکر نعمت نیز چیزی غیر از این نمی باشد. شکر فقط ذکر لسانی” الحمدالله” یا “شکرا للّه” نیست بلکه مصرف صحیح و استفاده مناسب و نیک از مواهب و موجودیها، مقصود از شکر در مباحث دینی است.
خلاصه کلام اینکه: این توجه و دقت انسان است که موضع خود را در محلها و موقعیتهای مختلف انتخاب کرده و به سبب انتخابش نوعی رفتار را بر خود برمی گزیند، که هرچه این توجه ظریفتر و وسیعتر به محیط باشد، درصد اشتباه در انتخاب رفتار و عمل و موضع در فرد پایین خواهد آمد که با عنایت به دعای حضرت زهرا(س) در روز سه شنبه این توجه و دقت را عاجزانه از خدا می طلبیم:

«اَللّهُمَّ اجْعَلْ غَفْلَهَ النّاسِ لَنا ذِکْراً وَ اجْعَلْ ذِکْرَهُمْ لَنا شُکْراً وَ اجْعَلْ صالِحَ ما نَقُولُ بِاَلْسِنَتِنا نِیَّهً فِى قُلُوبِنا اَللّهُمَّ اِنَّ مَغْفِرَتَکَ اَوْسَعُ مِنْ ذُنُوبِنا وَ رَحْمَتَکَ اَرْجى عِنْدَنا مِنْ اَعْمالِنا. اَللّهُمَّ صَلِّ عَلى مُحَمَّدٍ وَ آلَ مُحَمَّدٍوَ وَفِّقْنا لِصالِحِ الْاَعْمالِ وَ الصَّوابِ مِنَ الْفِعالِ».