سحاب اندیشه

سایت سحاب اندیشه

یتیم نوازی عهد انسان با پروردگار

image_pdfimage_print

وَ إِذْ أَخَذْنَا مِیثَاقَ بَنىِ إِسْرَ ءِیلَ لَا تَعْبُدُونَ إِلَّا اللَّهَ وَ بِالْوَالِدَیْنِ إِحْسَانًا وَ ذِى الْقُرْبىَ‏ وَ الْیَتَامَى‏ وَ الْمَسَاکِینِ وَ قُولُواْ لِلنَّاسِ حُسْنًا وَ أَقِیمُواْ الصَّلَوهَ وَ ءَاتُواْ الزَّکَوهَ ثمُ‏َّ تَوَلَّیْتُمْ إِلَّا قَلِیلًا مِّنکُمْ وَ أَنتُم مُّعْرِضُون‏
و یاد آورید هنگامى را که از بنى اسرائیل عهد گرفتیم که جز خداى را نپرستید و در باره پدر و مادر و خویشان و یتیمان و فقیران نیکى کنید و بزبان خوش با مردم تکلم کنید و نماز بپاى دارید و زکاه مال خود بدهید پس شما عهد را شکستید و روى گردانیدید جز چند نفرى و شمائید که از حکم و عهد خدا برگشتید (بقره /۸۳)
آنچه امروز می توان برای کار حضرت علی (ع) که شبانه و به صورت شخصی امور رسیدگی به ایتام را عهده دار شده بودند، دلیل ارائه نمود ، عکس العملهایی است که هنگام طرح رسیدگی به ایتام در جمعها و با شخصیت های مختلف مواجه می شویم جوابهایی چون نمی شناسم، اجازه نداریم، باید به مسئولین سپرد، ما کمک نقدی می کنیم و … به نظر می رسد همه ی این حرفها به نوعی در آن زمان هم بود و علی(ع) را در این عرصه مانند بیشتر عرصه های دیگر تنها گذاشته بود.
در ۱۲ آیه ی قرآن خداوند متعال رسیدگی به ایتام را تذکر داده و مدل برتر آن را نیز بیان فرموده و بدین وسیله از آثار و نتایج این عمل مهم پرده برداشته به همگان روشن فرموده است؛ که می توان این نتایج را در چند مورد خلاصه کرد:
۱) رهایی از صفات رذیله ای چون، بخل ، غرور ، حرص با رسیدگی به یتیم ( نساء /۳۶ و ۳۷)
۲) روشن شدن یک مورد از علائم تکذیب قیامت با بیان ظلم در حق یتیم ( ماعون / ۲)
۳) دوری از آتش جهنم با رعایت حق یتیم و نزدیک نشدن به آن ( نساء /۱۰)
۴) طرح اهمیت دادن به دستورات الهی با طرح موضوع یتیم به عنوان نمونه (انفال/ ۴۱)
۵) طرح تضمین رعایت حال فرزندان هر کس بعد از مرگ با رعایت حال ایتام توسط خود فرد( نساء/۹)
لازم به ذکر است که برای پیاده شدن و عملی گشتن تمامی این موارد، نیاز به طرح و برنامه ای است تا به نحو احسن در جامعه نیز فرهنگ سازی گردد.
اما نکته ی مهم در این راستا، توجه به سه اصل مهم در یتیم نوازی است تا این سفارش قرآن و روایات به منصه ی ظهور برسد و آن توجه به لفظ « ایواء» (: پناه دادن) است . زیرا چنانچه می دانید کودکی که پدر خویش را از دست داده در واقع پناهگاه و مأوای خود را از دست داده است .
سه اصل مهم که از این کلمه می توان استخراج کرد و در این راستا به کار بست عبارتند از :
۱) محبت : داشتن آغوش گرم و پر حرارت نسبت به یتیم
۲) احسان : تقلیل حق خود و تکثیر تکلیف نسبت به یتیم
۳) خوشی و نشاط : که از تجمیع دو اصل فوق حاصل می شود.
که پاداش و اجر یتیم نوازی در بسیاری از روایات به وضوح بیان شده است، از جمله روایتی که درآن نقل است: در بهشت دری وجود دارد بنام « باب الفرج» که افرادی از آن در وارد می شوند که در دنیا به ایتام رسیدگی نمودند.
آداب یتیم نوازی
۱) عدم تحقیر یتیم( ۱۷/ فجر)
۲) فراهم نمودن محیطی برای بر طرف شدن نیاز عاطفی و نیاز به رشد دینی ( ضحی/ ۶)
۳) نیکی و مهربانی به یتیم (نساء /۳۶)
۴) دست نوازش برای زدودن تلخی فقدان پدر ( بقره / ۲۱۵)
۵) عدم خشم و چهره درهم کردن به یتیم ( ضحی/ ۹)
۶) حفظ اموال یتیم و امانتداری در قبال اموال او ( اسراء/ ۳۴)
در آخر توجه به این نکته نیز ضروری است که یتیم نوازی نباید صرفا از جهت عاطفه و مادیات باشد بلکه طبق صریح روایات باید نسبت به پرورش و رشد دینی بیشترین تلاشها را نمود، زیرا جاهل ماندن یتیم همان ضربه را خواهد زد که بی پناه ماندنش؛ و در بعضی از روایات نیز یتیم را فردی دور مانده از امام زمانش و پرورش یافته در جهالت معرفی کرده اند، لذا اگر کسی یا کسانی در دور و بر خویش می بینیم که از جهت دینی و مذهبی یتیم اند، باید « یتیم نوازی» در حق آنان نیز انجام یابد، آن هم طبق آداب خود که روشن و مدل خاصی می طلبد.